Ένρινον είναι και το [γ], όταν ευρίσκεται προ των ουρανικών [κ], [γ], [χ] ή προ του [ξ]: άγκυρα, αγγείον, άγχω, άγξω (Αχιλλέας Τζάρτζανος) ▪ Συλλογιστείτε πώς προφέρεται το πρώτο [γ] στις λόγιες <παγγερμανισμός>, <παγγνωσία> ή <συγγνωστός>, στις οποίες, κατ’ εξαίρεση, δεν έχουμε τροπή του δεύτερου συμφώνου ▪ Αρκετές φορές, τα [μπ] και [ντ] μέσα στη λέξη είναι οι άλλες μορφές των [μβ] και [νδ]: κόμβος → κόμ̂πος, ένδεκα → έν̂τεκα ▪ Αυτό που ουσιיαστικά τρέπεται είναι το δεύτερο σύμφωνο ▪ Όταν γράφω και τα δίψηφα [γγ/γκ], [μπ], [ντ] αφορούν δύο φθόγ̂γους, προσθέτω ένα διיακριτικό ώστε να αναγνωρίζουν απαξάπαν̂τες πώς προφέρον̂ται ▪ Εάν δε γίνει η αναγ̂καία γραπτή διיάκριση ανάμεσα στα έρρινα και τα άρρινα δίψηφα, σε λίγον καιρό θα αναφερόμαστε στην αλλοίωση και τον ψευδισμό της Κοινής Νεοελληνικής (κόμπος [b] ⇔ κόβος, έντεκα [d] ⇔ έδεκα, άγγελος [g] ⇔ agel ≠ angel < άγ̂γελος)

Τετάρτη 21 Φεβρουαρίου 2024

ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΕΣ ΟΙ ΟΠΟΙΟΙ ΜΕ ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙΣΜΑ ΤΟΥΣ ΕΞΥΜΝΗΣΑΝ ΤΟ ΦΕΓ̖ΓΑΡΙ ΚΑΙ ΤΗ ΜΟΥΣΙΚΟΤΗΤΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΑΣ - Α' ΜΕΡΟΣ

 



Ε. ΤΣΑΛΙΓΟΠΟΥΛΟΥ - Σ. ΜΠΕΛΛΟΥ - Β. ΛΕΑΝΔΡΟΣ - Ν. ΜΟΥΣΧΟΥΡΗ - ΤΖ. ΚΑΡΕΖΗ - Μ. ΦΑΡΑN̖TΟΥΡΗ - Μ. ΜΕΡΚΟΥΡΗ - Δ. ΜΗΤΡΟΠΑΝΟΣ - ΝΤ. ΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΥ Π. ΑΣΤΕΡΙΑΔΗ


ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗΗ παρουσίαση των καλλιτεχνών γίνεται σύμφωνα με τη χρονολογία της πρώτης κυκλοφορίας των τραγουδιών.






ΤΟ ΦΕΓ̖ΓΑΡΙ ΚΑΝΕΙ ΒΟΛΤΑ [Παραδοσιακό]

Καλλιτέχνις: Ελένη Τσαλιγοπούλου

 

Ο ήλιος βασιλεύει

κι η μέρα σώνεται

κι ο νους μου απ’ την αγάπη

δε συμμαζώνεται (δις)

 

Έβγα να σε ιδώ (τρις)

να παρηγορηθώ

 

Το φεγ̂γάρι κάνει βόλτα

στης αγάπης μου την πόρτα [→ τημ̂πόρτα]

Το φεγ̂γάρι κάνει κύκλο

στης αγάπης μου τον κήπο [→ τογ̂κήπο] (δις)


ΝΥΧΤΩΣΕ ΧΩΡΙΣ ΦΕΓ̖ΓΑΡΙ (1947)

Συνθέτης-Στιχουργός: Απόστολος Καλδάρας

Καλλιτέχνις: Σωτηρία Μπέλλου

 

Νύχτωσε χωρίς φεγ̂γάρι

το σκοτάδι είναι βαθύ

κι όμως ένα παλληκάρι

δεν μπορεί [→ δεμ̂πορεί] να κοιμηθεί (δις)

 

Άραγε τι περιμένει

απ’ το βράδυ ως το πρωί

στο στενό το παραθύρι

που φωτίζει ένα κερί (δις)

 

Πόρτα ανοίγει πόρτα κλείνει

με βαρύ αναστεναγμό

ας μπορούσα να μαν̂τέψω

της καρδιάς του τον καημό [→ τογ̂καημό] (δις)


ΤΟ ΦΕΓ̖ΓΑΡΙ ΕΙΝΑΙ ΚΟΚΚΙΝΟ (1955)

Συνθέτης-Στιχουργός: Μάνος Χατζηδάκις

Καλλιτέχνις: Βίκυ Λέανδρος

 

Το φεγ̂γάρι είναι κόκκινο

το ποτάμι είναι βαθύ

κι η αγάπη μου στα χέρια σου

είναι κάτασπρο πουλί (δις)

 

Το φεγ̂γάρι είναι πράσινο

το ποτάμι είναι γαλάζιο

έλα αγάπη μου και χόρεψε

ίσα μ’ αύριο το πρωί (δις)

 

Το φεγ̂γάρι πήγε κι έπεσε

στο ποτάμι το βαθύ

κι η αγάπη μου κιτρίνισε

σαν τη [→ σαν̂τη] φλόγα στο κερί

 

Έλα αγάπη μου και χόρεψε

ίσα μ’ αύριο το πρωί (δις)

 

Το φεγ̂γάρι πήγε κι έπεσε

στο ποτάμι το βαθύ

κι η αγάπη μου κιτρίνισε

σαν τη  [→ σαν̂τη] φλόγα στο κερί

 

Έλα αγάπη μου και χόρεψε

ίσα μ’ αύριο το πρωί (δις)


ΧΑΡΤΙΝΟ ΤΟ ΦΕΓ̖ΓΑΡΑΚΙ (1958)

Συνθέτης: Μάνος Χατζηδάκις

Στιχουργός: Νίκος Γκάτσος

Καλλιτέχνις: Νανά Μούσχουρη

 

Θα φέρει η θάλασσα πουλιά

κι άστρα χρυσά τ’ αγέρι

να σου χαϊδεύουν τα μαλλιά

να σου φιλούν το χέρι

 

Χάρτινο το φεγ̂γαράκι

ψεύτικη η ακρογιαλιά

αν με πίστευες λιγάκι

θα ‘σαν όλα αληθινά

 

Δίχως τη δική σου αγάπη

γρήγορα περνά ο καιρός

δίχως τη δική σου αγάπη

είν’ ο κόσμος πιο μικρός

 

Χάρτινο το φεγ̂γαράκι

ψεύτικη η ακρογιαλιά

αν με πίστευες λιγάκι

θα ‘σαν όλα αληθινά

 

Δίχως τη δική σου αγάπη

είν’ ο κόσμος πιο μικρός

 

Χάρτινο το φεγ̂γαράκι

ψεύτικη η ακρογιαλιά

αν με πίστευες λιγάκι

θα ‘σαν όλα αληθινά


ΜΗΝ ΤΟΝ ΡΩΤΑΣ ΤΟΝ ΟΥΡΑΝΟ (1959)

Συνθέτης: Μάνος Χατζηδάκις

Στιχουργός: Γιάννης Ιωαννίδης

Καλλιτέχνις: Τζένη Καρέζη


Λόγο στο λόγο και ξεχαστήκαμε

μας πήρε ο πόνος και νυχτωθήκαμε

Σβήσε το δάκρυ με το μαν̂τίλι σου

να πιω τον ήλιο μέσα απ’ τα χείλη σου (δις)


Mην τον [→ μην̂τον] ρωτάς τον ουρανό       

το σύννεφο και το φεγ̂γάρι          

το βλέμμα σου το σκοτεινό           

κάτι απ’ τη νύχτα έχει πάρει (δις)


Ό,τι μας βρήκε κι ό,τι μας λύπησε

σαν το [→ σαν̂το] μαχαίρι κρυφά μας χτύπησε

Σβήσε το δάκρυ με το μαν̂τίλι σου

να πιω τον ήλιο μεσ’ απ’ τα χείλη σου (δις)


ΠΑΜΕ ΜΙΑ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΦΕΓ̖ΓΑΡΙ (1961)

Συνθέτης: Μάνος Χατζηδάκις

Στιχουργός: Νότης Περγιάλης-Γιώργος Εμιρτζάς

Καλλιτέχνις: Μαρία Φαραν̂τούρη

 

Τρεις μέρες χώρισα από σένα

τρεις νύχτες μένω μοναχή

Σαν τα [→ σαν̂τα] βουνά που στέκουν τώρα δακρυσμένα

όταν τα βρέχουν οι ουρανοί (δις)

 

Διώξε τη λύπη παλληκάρι

πάμε μια βόλτα στο φεγ̂γάρι

 

Πώς να βγω και να περπατήσω

τα λόγια του να θυμηθώ

Με το φεγ̂γάρι πώς, αχ πώς, να τραγουδήσω

με το φεγ̂γάρι πώς να παρηγορηθώ (δις)

 

Διώξε τη λύπη παλληκάρι

πάμε μια βόλτα στο φεγ̂γάρι


ΑΣΤΕΡΙ ΜΟΥ, ΦΕΓ̖ΓΑΡΙ  ΜΟΥ [ΦΑΙΔΡΑ] (1962)

Συνθέτης: Μίκης Θεοδωράκης

Στιχουργός: Γιάννης Θεοδωράκης

Καλλιτέχνις: Μελίνα Μερκούρη


Αστέρι μου, φεγ̂γάρι μου, της άνοιξης κλωνάρι μου

κον̂τά σου θα ‘ρθω πάλι

Κον̂τά σου θα ‘ρθω μιαν αυγή

για να σου πάρω ένα φιλί και να με πάρεις πάλι


Αγάπη μου, αγάπη μου, η νύχτα θα μας πάρει

τ’ άστρα κι ο ουρανός, το κρύο το φεγ̂γάρι (δις)


Θα σ’ αγαπώ, θα ζω μες στο τραγούδι

θα μ’ αγαπάς, θα ζεις με τα πουλιά

Θα σ’ αγαπώ, θα γίνουμε τραγούδι

θα μ’ αγαπάς, θα γίνουμε πουλιά


Αγάπη μου, αγάπη μου, η νύχτα θα μας πάρει

τ’ άστρα κι ο ουρανός, το κρύο το φεγ̂γάρι (δις)


Θα σ’ αγαπώ, θα ζω μες στο τραγούδι

θα μ’ αγαπάς, θα ζεις με τα πουλιά

Θα σ’ αγαπώ, θα γίνουμε τραγούδι

θα μ’ αγαπάς, θα γίνουμε πουλιά


ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ [ΦΕΓ̖ΓΑΡΙ ΜΑΓΙΑ ΜΟΥ ‘ΚΑΝΕΣ] (1962)

ΣυνθέτηςΜίκης Θεοδωράκης

Στιχουργός: Ερρίκος Θαλασσινός

Καλλιτέχνης: Δημήτρης Μητροπάνος

 

Φεγ̂γάρι μάγια μου ‘κανες

και περπατώ στα ξένα

είναι το σπίτι ορφανό

αβάσταχτο το δειλινό

και τα βουνά κλαμένα

 

Στείλ’ ουρανέ μου ένα πουλί

να πάει στη μάνα υπομονή

 

Στείλ’ ουρανέ μου ένα πουλί

ένα χελιδονάκι

να πάει να χτίσει τη φωλιά

στου κήπου την κορομηλιά [→ τηγ̂κορομηλιά]

δίπλα στο μπαλκονάκι

 

Στείλ’ ουρανέ μου ένα πουλί

να πάει στη μάνα υπομονή

 

Να πάει στη μάνα υπομονή

δεμένη στο μαν̂τίλι

προικιά στην αδερφούλα μου

και στη γειτονοπούλα μου

γλυκό φιλί στα χείλη

 

Στείλ’ ουρανέ μου ένα πουλί

να πάει στη μάνα υπομονή


Ο ΚΗΠΟΣ ΕΜΠΑΙΝΕ* ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ (1963) 

Συνθέτης: Μίκης Θεοδωράκης

Στιχουργός: Οδυσσέας Ελύτης

Καλλιτέχνις: Ντόρα Γιαννακοπούλου

 

Ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα

βαθύ γαρούφαλο ακρωτήρι

Το χέρι σου έφευγε με το νερό

να στρώσει νυφικό το πέλαγο

το χέρι σου άνοιγε τον ουρανό

 

Άγ̂γελοι μ’ έν̂τεκα σπαθιά

πλέανε πλάι στ’ όνομά σου

σκίζον̂τας τ’ ανθισμένα κύματα

Στους κόρφους σου έκρυβες μια χάρη

που ήταν το ίδιο το φεγ̂γάρι

 

Φεγ̂γάρι εδώ, φεγ̂γάρι εκεί

αίνιγμα διαβασμένο από τη θάλασσα

Για το δικό σου το χατίρι

ο κήπος έμπαινε στη θάλασσα

βαθύ γαρούφαλο ακρωτήρι


*Στη συλλαβική αύξηση του παρατατικού ή του αορίστου των ρημάτων που αρχίζουν από δίψηφο σύμφωνο, δεν έχουμε συνήχηση του [μ] ή του [ν], δηλ. τα [γκ], [μπ], [ντ] προφέρον̂ται ατόφια.


ΣΚΛΗΡΟ ΜΟΥ ΑΓΟΡΙ (1966)

ΣυνθέτηςΝίκος Μαμαγ̂κάκης

ΣτιχουργόςΝτίνος Δημόπουλος

ΚαλλιτέχνιςΠόπη Αστεριάδη

 

Ρίχνω μαχαίρι και βρίσκω στόχο

ντέρτι που το ‘χω, ποιος να το ξέρει

Πιάνω λουλούδι κι είν’ η καρδιά σου

αγόρι γεια σου, μπες στο τραγούδι

 

Απόψε για σένα, θ’ ανάψω τ’ αστέρια

να πέσουν βροχή, μες στα δυο σου τα χέρια

Θα κάψω για χάρη σου και το φεγ̂γάρι

σκληρό μου αγόρι, χλωμό παλληκάρι (δις)

 

Βρίσκω κοχύλι, στ’ ακροθαλάσσι

μ’ έχουν γελάσει, τα δυο σου χείλη

Γίνηκε αύρα το ξεροβόρι

γεια σου αγόρι, που σε ξανάβρα

 

Απόψε για σένα, θ’ ανάψω τ’ αστέρια

να πέσουν βροχή, μες στα δυο σου τα χέρια

Θα κάψω για χάρη σου και το φεγ̂γάρι

σκληρό μου αγόρι, χλωμό παλληκάρι (δις)


Όπου:   ˆ   το ευ̂φωνικό [ŋ] ή [ɱ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.

              י   η εκφορά των φθόγ̂γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

 

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD
ΚαθΑγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Τα πνευματικά δικαιώματα των τραγουδιών, όπως και τα βίντεο, ανήκουν στους δημιουργούς τους και η χρήση τους γίνεται, αποκλειστικά, για εκπαιδευτικούς λόγους.



Παρασκευή 16 Φεβρουαρίου 2024

Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΦΩΝΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΜΟΥΣΙΚΗ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΤΩΝ ΗΘΟΠΟΙΩΝ




ΣΥΛΛΟΓΙΚΟ ΕΡΓΟ - ΕΚΔΟΣΗ ΔΡΑΜΑΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ



Το εξώφυλλο του εγχειριδίου

  

Η συγ̂γραφική ομάδα


Περιεχόμενα - Θεματολογία


ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣH:

Όπου:   ˆ   το ευ̂φωνικό [ŋ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.

             י    η εκφορά των φθόγ̂γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

 

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD
ΚαθΑγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής





Τετάρτη 24 Ιανουαρίου 2024

ΕΝΑ ΙΔΙ'ΑΙΤΕΡΑ ΔΗΜΟΦΙΛΕΣ -ΣΤΑ ΜΕΣΑ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΔΙΚΤΥΩΣΗΣ- ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ

 



Ο ΤΖΟΥΤΖΟΥΚΟΣ (1966)

Συνθέτης-Στιχουργός: Νάσ. Φακίδης

Ερμηνευτές: Ζοζ. Γενοβέζου-Νάσ. Φακίδης-Δημ. Πεταχταρίδης


Ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντο

άν̂τρα που τον έχω εγώ


Έχω μια γυναίκα

δεν ξέρω [→ δεγ̂κz̥έρω] πού τη βρήκα

Μου ‘τυχε λαχείο

την πήρα [→ τημ̂πήρα] δίχως προίκα


Άν̂τρα μου, χρυσέ μου

καλέ μου νοικοκύρη

που δε σου χαλάω

κανένα σου χατίρι


Κι είμαστε το πιο καλό

αν̂τρόγυνο στη γη

Ακούστε μας και πάρετε

και σεις τη συν̂ταγή


Ακούστε μας, ανύπαν̂τροι

και πάρτε συν̂ταγή:


-Ποιος σηκώνεται πρωί;

-Ο τζουτζούκος μου!

-Ποιος τον ψήνει [→ τομ̂πz̥ήνει] τον καφέ [→ τογ̂καφέ];

-Ο τζου-τζού-κος μου!

-Και ποια τον πίνει [ τομ̂πίνει] τον καφέ [→ τογ̂καφέ];

-Η τζουτζούκα σου, καλέ· αχ αν̂τρούλη μου, χρυσέ!


Ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντο

άν̂τρα που τον έχω εγώ!


-Ποιος πηγαίνει στη δουλειά;

-Ο τζουτζούκος μου!

-Ποιος τα φέρνει τα λεφτά;

-Ο τζου-τζού-κος μου!

-Και ποια τα παίρνει τα λεφτά;

-Η τζουτζούκα σου, καλέ· αχ αν̂τρούλη μου, χρυσέ!


Ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντο

πω πω πω, να τον χαρώ!


Είδατε μωρέ παιδιά

γυναίκα που ‘χω ‘γω

Φτύστε με κατάμουτρα

να μην αβασκαθώ (δις)

Και φτύστε και τον κόρφο [→  τογ̂κόρφο] σας

για καλό και για κακό


Η γυναίκα μου είναι

μάλαμα μονάχο

Ποτέ της δε μ’ αφήνει

καμιά φρον̂τίδα να ‘χω


Είμαι γυναικούλα

στον άν̂τρα μου εν̂τάξει

Και τον έχω πάν̂τα

μη βρέξει και μη στάξει


Κι είμαστε το πιο καλό

αν̂τρόγυνο στη γη

Ακούστε μας και πάρετε

και σεις τη συν̂ταγή


Ακούστε μας, ανύπαν̂τροι

και πάρτε συν̂ταγή:


-Ποιος θα πιάσει ψάρια;

-Ο τζουτζούκος μου!

-Ποιος θα ψήσει ψάρια;

-Ο τζου-τζού-κος μου!

-Και ποια θα φάει τα ψάρια;

-Η τζουτζούκα σου, καλέ· αχ αν̂τρούλη μου, χρυσέ!


Ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντο

άν̂τρα που τον έχω εγώ!


-Ποιος θα κάνει λάτρα;

-Ο τζουτζούκος μου!

-Ποιος θα πλύνει πιάτα;

-Ο τζου-τζού-κος μου!

-Και ποια θα πάει άτα;

-Η τζουτζούκα σου, καλέ· αχ αν̂τρούλη μου, χρυσέ!


Ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντο

πω πω πω, να τον χαρώ!


Είδατε μωρέ παιδιά

γυναίκα που ‘χω ‘γω

Φτύστε με κατάμουτρα

να μην αβασκαθώ (δις)

Και φτύστε και τον κόρφο [→  τογ̂κόρφο] σας

για καλό και για κακό


Παραφράζον̂τας το παραπάνω παλιό εύθυμο τραγούδι -το οποίο σφύζει από σατιρικό στίχο και ευ̂φωνικές συνηχήσεις- για τα όσα κωμικοτραγικά συμβαίνουν σήμερα στην παιδεία και ιδιיαίτερα με τη μη εκμάθηση της ορθής προφοράς της γλώσσας μας στα σχολεία:


Έχω μία γλώσσα

που ‘χει συνηχήσεις

και δε μ’ έχουν μάθει

πώς να την προφέρω


Έχω μία γλώσσα

δεν ξέρω πού τη βρήκα

Μου ‘τυχε λαχείο

δεν έχει πλέον προίκα


Ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντο

γλώσσα που την έχω εγώ!...

Ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντο

δίχως σύμφωνο έρρινο!...


Ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντο

μα τι γλώσσα έχω ‘γω!...

Ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντάχτιρι, ντο

δίχως φθόγ̂γο εύηχο!...


ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣH:

Όπου:   ˆ   το ευ̂φωνικό [ŋ] ή [ɱ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.

             י    η εκφορά των φθόγ̂γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

             o   η άτονη φώνηση του [ζ].

 

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD
ΚαθΑγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής