ΔΗΜΟΣΙΑ ΕΠΙΣΤΟΛΗ
ΠΡΟΣ:
Την Υπουργό Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, κα Σοφία Ζαχαράκη
ΘΕΜΑ: Η Ορθοφωνία ως αυτοτελές γνωστικό αν̂τικείμενο στην Ανώτατη Εκπαίδευση – Πρόταση θεσμοθέτησης έδρας Αγωγής Προφορικού Λόγου και Φωνής (Ορθοφωνίας) και έν̂ταξής της στην Παιδαγωγική Εκπαίδευση
Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,
Με την παρούσα επιστολή θα ήθελα να θέσω υπόψη σας μία πρόταση που αφορά ένα ιδιיαίτερα σημαν̂τικό, πολυδιיάστατο και μέχρι σήμερα ανεπαρκώς θεσμοθετημένο γνωστικό αν̂τικείμενο στη χώρα μας: την Ορθοφωνία.
Η Ορθοφωνία αποτελεί ένα αυτοτελές πεδίο επιστημονικής γνώσης και τεχνικής, με ευρύτατο φάσμα εφαρμογών. Δεν περιορίζεται απλώς στην εκγύμναση και ενδυνάμωση της φωνής και της άρθρωσης, με σκοπό την ανάδειξη της ερμηνείας, αλλά επεκτείνεται και στη βελτίωση ή την εξομάλυνση τυχόν δυσλειτουργιών τους. Δηλαδή δεν έχει μόνο τεχνικό ή εκπαιδευτικό χαρακτήρα, αλλά και προληπτικό ή διיορθωτικό. Συνδυיάζει γνώσεις ανατομίας και φυσιολογίας της αναπνοής, της φωνής και της άρθρωσης, φωνητικής, φωνολογίας, ακουστικής, κιναισθησίας, λογοθεραπείας, φωνοθεραπείας, ψυχολογίας, παιδαγωγικής, υποκριτικής, ρητορικής και επικοινωνίας, συνδέον̂τας την επιστημονική γνώση με την εκπαίδευση και την πράξη. Αφορά μια ολιστική διיαδικασία, όπου η παραγωγή και η εκφραστική αξιοποίηση της φωνής και του λόγου προκύπτουν μέσα από τη δυναμική συνεργασία του εγ̂κεφάλου, του νευρικού, του αναπνευστικού, του φωνητικού, του αρθρωτικού, του ακουστικού και του μυοσκελετικού συστήματος, καθώς και των αισθητηριακών και ψυχοσυναισθηματικών λειτουργιών του ανθρώπου. Όλες αυτές οι επιμέρους δομές και λειτουργίες αλληλεπιδρούν, συν̂τονίζον̂ται και αλληλοεπηρεάζον̂ται, διיαμορφώνον̂τας μια ενιαία και σύνθετη διיαδικασία, η οποία καθορίζει όχι μόνο την ποιότητα και την αποτελεσματικότητα της φωνής και της ομιλίας, αλλά και την εκφραστική και επικοινωνιακή τους διיάσταση.
Η ιστορική παρουσία της Ορθοφωνίας στην ελληνική θεατρική εκπαίδευση συσχετίζεται με την ανάπτυξη της σύγχρονης θεατρικής παιδείας και την ανάγ̂κη συστηματικής καλλιέργειας της φωνής και της άρθρωσης. Η ανάγ̂κη αυτή υπήρξε ανέκαθεν θεμελιώδης για τη θεατρική εκπαίδευση και την ανάδειξη της υποκριτικής, ειδικά στην ερμηνεία του αρχαίου δράματος, του ποιητικού λόγου και του κλασικού ρεπερτορίου, όπου οι απαιτήσεις είναι πολύ υψηλές.
Η γνώση και η μεθοδολογία της απαιτούν ιδιיαίτερη εξειδίκευση, ιδίως όταν πρόκειται για την εκπαίδευση ηθοποιών, τραγουδιστών ή επαγ̂γελματιών ομιλητών. Η διδασκαλία της προϋποθέτει εκπαιδευτές με ουσιיαστική κατάρτιση στην τεχνική της αναπνοής, τη φωνή, την άρθρωση, την εκφορά του λόγου και την ερμηνεία.
Παρά τη σημασία και το εύρος του αν̂τικειμένου της, η Ορθοφωνία δεν έχει αποκτήσει μέχρι σήμερα αυτοτελή και οργανωμένη ακαδημαϊκή υπόσταση στην ελληνική ανώτατη εκπαίδευση.
Η πρόσφατη ίδρυση της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών και η προγραμματισμένη έναρξη της λειτουργίας της κατά το ακαδημαϊκό έτος 2027-2028 δημιουργούν μια ιδιיαίτερα σημαν̂τική δυνατότητα: να αποτελέσει η νέα Σχολή θεσμικό πυρήνα για την ακαδημαϊκή ανάπτυξη, την οργανωμένη διδασκαλία και την επιστημονική εξέλιξη της Ορθοφωνίας στην Ελλάδα.
Η προοπτική αυτή αποκτά ξεχωριστή ιστορική και θεσμική σημασία, εάν αναλογιστούμε ότι η συστηματική της διδασκαλία στη σύγχρονη θεατρική παιδεία συνδέεται άρρηκτα με την ιστορία της Δραματικής Σχολής του Εθνικού Θεάτρου και τη συμβολή του Δημήτρη Ρον̂τήρη, ο οποίος, ήδη από τη δεκαετία του 1930, ανέδειξε την αξία της και συνέβαλε καθοριστικά στην καθιέρωσή της ως βασικού άξονα της θεατρικής εκπαίδευσης.
Σήμερα, μάλιστα, καθώς η Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου εν̂τάσσεται στη νέα εκπαιδευτική πραγματικότητα της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, διיαμορφώνεται μία εξαιρετικά ευνοϊκή συνθήκη: στον ίδιο θεσμικό χώρο, όπου η παράδοση της Ορθοφωνίας καλλιεργήθηκε και αναπτύχθηκε επί δεκαετίες, να αναγνωριστεί και να κατοχυρωθεί πλέον ακαδημαϊκά ως αυτοτελές γνωστικό αν̂τικείμενο.
Δύσκολα θα μπορούσε να υπάρξει καταλληλότερος τόπος και χρονική συγ̂κυρία για μια τέτοια θεσμική πρωτοβουλία, η οποία θα συνέδεε δημιουργικά την ιστορική παρακαταθήκη της ελληνικής θεατρικής εκπαίδευσης με τις απαιτήσεις και τις δυνατότητες της σύγχρονης ανώτατης εκπαίδευσης.
Η έν̂ταξη του αν̂τικειμένου στον ακαδημαϊκό σχεδιיασμό της νέας Σχολής από τα πρώτα στάδια της λειτουργίας της, θα μπορούσε να καλύψει ένα μεγάλο εκπαιδευτικό κενό, δημιουργών̂τας τις προϋποθέσεις για τη συγ̂κρότηση ενός οργανωμένου πεδίου διδασκαλίας, έρευνας και εξειδικευμένης κατάρτισης.
Για το λόγο αυτό, προτείνω τη θεσμοθέτηση της Αγωγής του Προφορικού Λόγου και της Φωνής (Ορθοφωνίας) ως αυτοτελούς γνωστικού αν̂τικειμένου, με τη δημιουργία αν̂τίστοιχης έδρας και εξειδικευμένου εργαστηρίου, το οποίο θα αναπτύξει εκπαιδευτικό, ερευνητικό και εφαρμοσμένο έργο.
Σε μεταγενέστερο στάδιο, και εφόσον το επιστημονικό και εκπαιδευτικό έργο το δικαιολογήσει, θα μπορούσε να εξεταστεί η περαιτέρω ακαδημαϊκή ανάπτυξη του αν̂τικειμένου, ακόμη και μέσω αυτοτελούς Τμήματος ή ευρύτερης Ακαδημαϊκής Μονάδας.
Το Πεδίο Εφαρμογής της Αγωγής του Προφορικού Λόγου και της Φωνής
Η πρόταση αυτή δεν περιορίζεται αποκλειστικά στην εκπαίδευση των ηθοποιών και των καλλιτεχνών. Η Ορθοφωνία απευθύνεται σε κάθε άνθρωπο που χρησιμοποιεί τη φωνή και τον προφορικό λόγο ως βασικό εργαλείο επαγ̂γελματικής δραστηριότητας, δημόσιας παρουσίας, καλλιτεχνικής έκφρασης, διδασκαλίας και επικοινωνίας.
Ενδεικτικά, αφορά:
καλλιτέχνες - πολιτικούς - διπλωμάτες - δικηγόρους - δικαστές - εισαγ̂γελείς - εκπαιδευτικούς - εισηγητές - δημοσιογράφους - παρουσιיαστές - εκφωνητές - αν̂ταποκριτές - κληρικούς - ψάλτες - ξεναγούς - στελέχη επιχειρήσεων - διיευθυν̂τές - εκπροσώπους τύπου, δημοσίων σχέσεων ή εξυπηρέτησης πελατών - πωλητές - διיαφημιστές - ραδιיοφωνικούς ή διיαδικτυακούς παραγωγούς - δημιουργούς ψηφιακού περιεχομένου κ.ά.
Ειδικότερα, η Ορθοφωνία μπορεί να συμβάλει:
Στις Παραστατικές Τέχνες
Στην εκπαίδευση ηθοποιών, τραγουδιστών και ερμηνευτών, στην τεχνική υποστήριξη της υποκριτικής, στην ερμηνεία του θεατρικού και ποιητικού λόγου ή του τραγουδιού, καθώς και στην ανάπτυξη της εκφραστικότητας και την προστασία της φωνής.
Στην Παιδαγωγική και την Εκπαίδευση
Στην κατάρτιση των μελλον̂τικών εκπαιδευτικών όλων των βαθμίδων, οι οποίοι χρησιμοποιούν καθημερινά τη φωνή τους ως βασικό εργαλείο διδασκαλίας και επικοινωνίας. Η σωστή αναπνοή, η καθαρή άρθρωση, η ορθή προφορά, ο ρυθμός, ο επιτονισμός, η έν̂ταση και η εκφραστικότητα του λόγου και της φωνής αποτελούν θεμελιώδεις δεξιότητες για κάθε διδάσκον̂τα.
Στην Επικοινωνία και τη Ρητορική
Στην εκπαίδευση επαγ̂γελματιών που απευθύνον̂ται σε δημόσιο ακροατήριο ή χρησιμοποιούν συστηματικά τη φωνή και τον προφορικό λόγο, στο πλαίσιο της εργασίας ή των δραστηριοτήτων τους, όπως δημοσιογράφοι, παρουσιיαστές, πολιτικοί, δικηγόροι, δικαστικοί λειτουργοί, εκπαιδευτικοί, εισηγητές, ομιλητές κ.ά.
Στην Προστασία της Φωνής των Επαγ̂γελματιών Ομιλητών
Στην εκπαίδευση και συμβουλευτική επαγ̂γελματιών που καταπονούν συστηματικά τη φωνή τους, με στόχο την αποτελεσματική χρήση της, την πρόληψη της φωνητικής κόπωσης και την ανάπτυξη κατάλληλων τεχνικών διיαχείρισης.
Στην Επιστημονική Μελέτη της Φωνής
Στη διיερεύνηση της φωνητικής λειτουργίας, της ακουστικής αν̂τίληψης, της αναπνοής, της άρθρωσης και της σχέσης σώματος, φωνής και συναισθηματικής έκφρασης, σε συνέργεια με συναφή επιστημονικά πεδία, όπως η ανατομία, η φυσιολογία, η λογοθεραπεία, η φωνητική, η ακουστική, η γλωσσολογία, οι νευροεπιστήμες, η ψυχολογία και η κινησιολογία.
Η Διיορθωτική και Εξομαλυν̂τική Διיάσταση της Ορθοφωνίας
Ιδιיαίτερα σημαν̂τική είναι και η διיορθωτική διיάσταση της Ορθοφωνίας, η οποία αναδεικνύεται κυρίως στο πλαίσιο της θεατρικής και καλλιτεχνικής εκπαίδευσης.
Ο καθηγητής Ορθοφωνίας δεν καλείται να εκπαιδεύσει αποκλειστικά σπουδαστές των οποίων η φωνητική και αρθρωτική λειτουργία είναι, εκ φύσεως, καλή. Συχνά αναλαμβάνει να εργαστεί με άτομα που παρουσιיάζουν δυσκολίες στην αναπνοή, την άρθρωση, το ρυθμό της ομιλίας ή τη φωνή, οι οποίες επηρεάζουν την επικοινωνιακή και ερμηνευτική τους απόδοση.
Μέσα από εξειδικευμένες ασκήσεις μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στη βελτίωση ή στην εξομάλυνση πολλών τέτοιων δυσκολιών και επομένως στην ανάδειξη αποτελεσματικών φωνητικών και εκφραστικών δεξιοτήτων.
Η συγ̂κεκριμένη εκπαιδευτική παρέμβαση αποκτά ιδιיαίτερη σημασία στις δραματικές σχολές, όπου η καθαρότητα της άρθρωσης, η ευκρίνεια, η ορθή προφορά, η φωνητική ευελιξία και η εκφραστική επάρκεια, αποτελούν απαραίτητες προϋποθέσεις για την ολοκληρωμένη εκπαίδευση του ηθοποιού.
Η Αναπνοή ως Θεμελιώδης Πυλώνας της Ορθοφωνίας
Η αναπνοή δεν είναι απλώς ένα μέσο υποστήριξης της φωνής. Αποτελεί τη βασική πηγή παραγωγής φωνητικού έργου και έναν από τους σημαν̂τικότερους παράγον̂τες ρύθμισης της εκφοράς του λόγου.
Ιδιיαίτερη θέση στο αν̂τικείμενο της Ορθοφωνίας κατέχει η τεχνική της αναπνοής, η οποία συνιστά θεμελιώδη προϋπόθεση της εκφοράς του λόγου και της φωνής.
Η συνειδητή γνώση και διיαχείρισή της επιτρέπουν στον ομιλητή, στον ηθοποιό και στον τραγουδιστή να αξιοποιούν αποτελεσματικά τις φωνητικές τους δυνατότητες, να ελέγχουν την έν̂ταση, τη διיάρκεια και την ποιότητα της φωνής και να αποδίδουν με ακρίβεια τις συναισθηματικές και νοηματικές διיακυμάνσεις του λόγου.
Η συστηματική εκπαίδευση στην αναπνοή, στον έλεγχο της μυϊκής συμ̂περιφοράς του σώματος, στο συν̂τονισμό αναπνοής και φώνησης, καθώς και στην αξιοποίηση των φυσικών ηχητικών δυνατοτήτων αν̂τήχησης του σώματος, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ολοκληρωμένης εκπαίδευσης ενός επαγ̂γελματία ομιλητή και ερμηνευτή.
Η Επέκταση της Ορθοφωνίας στην Πανεπιστημιακή και τη Σχολική Εκπαίδευση
Παράλληλα με την ακαδημαϊκή θεσμοθέτηση της Ορθοφωνίας στην Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών, θεωρώ ότι το αν̂τικείμενο θα πρέπει να αποκτήσει σταδιακά οργανική θέση στα προγράμματα σπουδών των Παιδαγωγικών Τμημάτων και των Πανεπιστημιακών Σχολών που σχετίζον̂ται με την επικοινωνία και τον προφορικό λόγο.
Η επιμόρφωση και ανάπτυξη δεξιοτήτων των μελλον̂τικών εκπαιδευτικών στην ορθή χρήση της φωνής, την τεχνική της αναπνοής, την καθαρή άρθρωση, την ορθή προφορά και την εκφραστική απόδοση του λόγου θα μπορούσε να αποτελέσει μία εξαιρετικά σημαν̂τική προσθήκη στην πανεπιστημιακή τους κατάρτιση.
Η φωνή του εκπαιδευτικού δεν αποτελεί απλώς μέσο μετάδοσης πληροφοριών. Είναι ένα από τα βασικότερα παιδαγωγικά εργαλεία, μέσω των οποίων διיαμορφώνεται η μαθησιακή εμ̂πειρία, η ακουστική αν̂τίληψη, η γλωσσική εξοικείωση και η επικοινωνιακή σχέση με τους μαθητές.
Ο δάσκαλος αποτελεί καθημερινά πρότυπο προφορικού λόγου για τους μαθητές του. Ο τρόπος με τον οποίο αρθρώνει, προφέρει, τονίζει και εκφέρει τις λέξεις επηρεάζει αναπόφευκτα τη γλωσσική αν̂τίληψη και τις προφορικές τους συνήθειες. Επομένως, η εκπαίδευσή του στην ορθή χρήση του λόγου και της φωνής δε θα πρέπει να θεωρείται αυτονόητη ή δευτερεύουσα δεξιότητα, αλλά αναπόσπαστο μέρος της παιδαγωγικής του κατάρτισης. Η τεχνική της αναπνοής μπορεί να συμβάλει στην πρόληψη της φωνητικής καταπόνησης, ενός ζητήματος ιδιיαίτερης σημασίας για ένα επάγ̂γελμα που προϋποθέτει καθημερινή και πολύωρη χρήση της φωνής.
Η
Διיεπιστημονική
Επέκταση της Ορθοφωνίας σε Πανεπιστημιακά Τμήματα
Η θεσμοθέτηση της Ορθοφωνίας ως αυτοτελούς γνωστικού αν̂τικειμένου στην Ανώτατη Εκπαίδευση και η δημιουργία της πρώτης αν̂τίστοιχης πανεπιστημιακής έδρας θα μπορούσαν να αποτελέσουν την αφετηρία για τη σταδιακή διיεύρυνση της διδασκαλίας της και σε άλλα πανεπιστημιακά ιδρύματα, στα οποία η καλλιέργεια της φωνής, η ορθή άρθρωση, η εκφορά του λόγου και η αποτελεσματική προφορική επικοινωνία συνιστούν βασικές παραμέτρους της επιστημονικής, εκπαιδευτικής και επαγ̂γελματικής κατάρτισης.
Ενδεικτικά, η διδασκαλία της
θα μπορούσε να εν̂ταχθεί, με κατάλληλα διיαμορφωμένο περιεχόμενο και ανάλογα με
τις εκπαιδευτικές ανάγ̂κες κάθε γνωστικού αν̂τικειμένου, στα προγράμματα
σπουδών των Τμημάτων:
▪Θεατρικών και Μουσικών
Σπουδών
▪Κινηματογράφου και
Οπτικοακουστικών Τεχνών
▪Δημοσιογραφίας και
Επικοινωνίας
▪Φιλολογίας και Φιλοσοφίας
▪Ιστορίας και Αρχαιολογίας
▪Νομικής
▪Πολιτικής Επιστήμης και
Δημόσιας Διοίκησης
▪Διיεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών
Η δυνατότητα μιας τέτοιας
εκπαιδευτικής προσέγ̂γισης συνδέεται με το γεγονός ότι οι φοιτητές των συγ̂κεκριμένων
επιστημονικών πεδίων καλούν̂ται, με διיαφορετικό τρόπο και σε διיαφορετικό
βαθμό, να αξιοποιήσουν τον προφορικό λόγο ως βασικό εργαλείο έκφρασης,
ερμηνείας, επιστημονικής παρουσίασης, επιχειρηματολογίας, δημόσιας παρέμβασης
και επαγ̂γελματικής επικοινωνίας.
Ειδικότερα, η Ορθοφωνία μπορεί
να συμβάλει στην εκπαίδευση των δημοσιογράφων και επαγ̂γελματιών της
επικοινωνίας, στην καλλιέργεια της προφορικής ερμηνείας και απαγ̂γελίας των
φιλολόγων, στην ανάπτυξη της ρητορικής και της επιχειρηματολογίας των νομικών,
στην αποτελεσματική δημόσια παρουσία των πολιτικών επιστημόνων και των στελεχών
της Δημόσιας Διοίκησης, καθώς και στη βελτίωση των επικοινωνιακών δεξιοτήτων
των διπλωματών και διיεθνολόγων.
Αν̂τίστοιχα, στις σπουδές
Κινηματογράφου και Οπτικοακουστικών Τεχνών, η εκπαίδευση σε αυτήν μπορεί
να υποστηρίξει την εκφραστική χρήση της φωνής, την ηχογράφηση, την εκφώνηση,
την αφήγηση και, γενικότερα, την ερμηνεία.
Η προοπτική αυτή δεν
προϋποθέτει κατ’ ανάγ̂κην τη δημιουργία αυτοτελούς έδρας σε κάθε πανεπιστημιακό τμήμα. Μπορεί να υλοποιηθεί σταδιακά, μέσω της καθιέρωσης αυτοτελών μαθημάτων,
μαθημάτων επιλογής, εργαστηρίων, διיατμηματικών συνεργασιών και ειδικών
προγραμμάτων κατάρτισης, ανάλογα με τις απαιτήσεις και τις ιδιיαιτερότητες του κάθε
επιστημονικού κλάδου.
Η αρχική θεσμοθέτηση της έδρας της θα μπορούσε, επομένως, να λειτουργήσει ως επιστημονικός και
εκπαιδευτικός πυρήνας για την διיαμόρφωση ενός ευρύτερου διיεπιστημονικού δικτύου διδασκαλίας
και έρευνας, συμβάλλον̂τας συν τω χρόνω στην καθιέρωσή της ως δομικού στοιχείου της ακαδημαϊκής και επαγ̂γελματικής κατάρτισης.
Με αυτή την προοπτική, η
Ορθοφωνία δεν αν̂τιμετωπίζεται αποκλειστικά ως τεχνική εκπαίδευση της φωνής,
αλλά ως βασική διיάσταση της επιστημονικής, επαγ̂γελματικής και πνευματικής
καλλιέργειας του ανθρώπου. Ως τέτοια, μπορεί να αποτελέσει κοινό εκπαιδευτικό
υπόβαθρο για ετερόκλιτα επιστημονικά πεδία, τα οποία, παρά τις μεταξύ τους διיαφοροποιήσεις,
συγ̂κλίνουν σε ένα θεμελιώδες κοινό στοιχείο: την ουσιיαστική αξιοποίηση του
προφορικού λόγου, ως μέσου έκφρασης, επικοινωνίας και μετάδοσης της γνώσης.
Η Ορθή Προφορά της Κοινής Νεοελληνικής Γλώσσας ως Θεμελιώδης Στόχος της Εκπαίδευσης
Μία ακόμη πολύ σημαν̂τική διיάσταση της Ορθοφωνίας, την οποία θεωρώ αναγ̂καίο να αναδείξω, αφορά την ορθή προφορά της Κοινής Νεοελληνικής Γλώσσας και τη συστηματική της διδασκαλία στο εκπαιδευτικό μας σύστημα.
Παρόλο που η καλλιέργεια του προφορικού λόγου θεωρείται ουσιώδης, η μεθοδική και εξειδικευμένη εκπαίδευση στη φωνητική και φωνολογική δομή της κοινής μας γλώσσας δεν έχει αποκτήσει μέχρι σήμερα την απαραίτητη αυτοτελή θέση στα προγράμματα σπουδών των Παιδαγωγικών Τμημάτων.
Κατ’ επέκταση, οι μελλον̂τικοί εκπαιδευτικοί δεν έχουν τη δυνατότητα να λάβουν οργανωμένη πανεπιστημιακή κατάρτιση στην Ορθοφωνία, ώστε να μπορούν να μεταδώσουν στους μαθητές τους τις αρχές της καθαρής άρθρωσης, και σωστής εκφοράς του ελληνικού λόγου.
Μεγάλη σημασία έχει η διδασκαλία της ορθής προφοράς των δίψηφων συμφώνων [γγ/γκ], [μπ] και [ντ] και των αν̂τίστοιχων φθόγ̂γων που αποδίδον̂ται με αυτούς τους γραπτούς συνδυיασμούς.
Η εξοικείωση με τους συγκεκριμένους φθόγ̂γους αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της φωνητικής και φωνολογικής κατάρτισης και προϋποθέτει συστηματική διδασκαλία, ακουστική εξάσκηση και πρακτική εφαρμογή. Η ικανότητα σωστής διיάκρισης, αναγνώρισης και απόδοσης συνιστά σημαν̂τικό στοιχείο της ορθής προφορικής έκφρασης.
Η ορθή εκφορά δεν είναι απλώς ζήτημα προσωπικής φωνητικής συνήθειας. Αποτελεί βασικό στοιχείο της γλωσσικής παιδείας, της σαφήνειας, της επικοινωνίας και της καλλιέργειας του προφορικού λόγου.
Η διδασκαλία της πρότυπης Κοινής Νεοελληνικής, παράλληλα με το σεβασμό στις διיαλεκτικές και γλωσσικές ποικιλίες, μπορεί να συμβάλει ουσιיαστικά όχι μόνο στην ανάπτυξη της ακουστικής αν̂τίληψης και της φωνητικής επάρκειας των μαθητών, αλλά και στη διיαφύλαξη και ανάδειξη του ηχητικού πλούτου και της μουσικότητας της γλώσσας μας.
Για να επιτευχθεί, όμως, η συστηματική της διδασκαλία στα σχολεία, είναι απαραίτητο να προηγηθεί η εκπαίδευση των ίδιων των εκπαιδευτικών.
Για το λόγο αυτό, θεωρώ αναγ̂καία την καθιέρωση αυτοτελούς πανεπιστημιακού μαθήματος, με τίτλο: «Ορθοφωνία και Φωνητική της Κοινής Νεοελληνικής Γλώσσας» στα Παιδαγωγικά Τμήματα, με ιδιיαίτερη έμφαση:
▪Στην ορθή προφορά των φθόγ̂γων της Ελληνικής Γλώσσας
▪Στη φωνητική πραγμάτωση των δίψηφων συμφώνων
▪Στην
ακουστική διיάκριση και την αναγνώρισή τους
▪Στην καθαρή
άρθρωση και την ευκρίνεια του λόγου
▪Στο σωστό
τονισμό και επιτονισμό
▪Στη σωστή
αναπνοή και τη φωνητική αγωγή του εκπαιδευτικού
▪Στη διδακτική μεθοδολογία για την καλλιέργεια της ορθής προφοράς στους μαθητές
Στο πλαίσιο αυτό, η προτεινόμενη έδρα Αγωγής του Προφορικού Λόγου και της Φωνής θα μπορούσε να αναδειχθεί σε επιστημονικό και εκπαιδευτικό πυρήνα για τη θεμελίωση κατάλληλης μεθοδολογίας, την κατάρτιση των δασκάλων και την παραγωγή εξειδικευμένου διδακτικού υλικού, το οποίο θα αξιοποιείται στα σχολεία.
Σε μεταγενέστερο στάδιο, θα μπορούσε να εξεταστεί η εισαγωγή ειδικά διיαμορφωμένων μαθημάτων φωνητικής αγωγής και ορθής προφοράς στην προσχολική, την πρωτοβάθμια και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με στόχο την καλλιέργεια της ακουστικής αν̂τίληψης, της καθαρής άρθρωσης και της ορθής εκφοράς της γλώσσας μας, από μικρή ηλικία.
Με τον τρόπο αυτό, η Ορθοφωνία δε θα περιορίζεται στην εκπαίδευση των καλλιτεχνών και των επαγ̂γελματιών ομιλητών, αλλά θα αποκτήσει ενεργό ρόλο στη γενικότερη γλωσσική παιδεία της χώρας, συμβάλλον̂τας στην ενίσχυση της ποιότητας του προφορικού λόγου και στην αναβάθμιση της επικοινωνιακής ικανότητας των νέων γενεών.
Δεν μπορεί να υπάρξει συστηματική διδασκαλία της ορθής προφοράς της ελληνικής γλώσσας στα σχολεία, εάν προηγουμένως δεν έχει διיάσφαλιστεί η κατάλληλη επιστημονική και παιδαγωγική κατάρτιση των ίδιων των εκπαιδευτικών.
Η Επιστημονική και Ερευνητική Διיάσταση της Προτεινόμενης Ακαδημαϊκής Μονάδας
Η δημιουργία της προτεινόμενης ακαδημαϊκής μονάδας δε θα περιορίζεται αποκλειστικά στη διδασκαλία της Ορθοφωνίας, αλλά θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη ενός ευρύτερου πεδίου επιστημονικής έρευνας.
Ενδεικτικά, το ερευνητικό της έργο θα μπορούσε να επικεν̂τρώνεται:
▪Στη μελέτη της φωνητικής λειτουργίας και της αναπνοϊκής υποστήριξης
▪Στη φωνητική και φωνολογική καλλιέργεια της Ελληνικής Γλώσσας
▪Στις μεθόδους εκπαίδευσης και διδασκαλίας του προφορικού λόγου
▪Στη φωνητική αγωγή των εκπαιδευτικών και των επαγ̂γελματιών του λόγου και της φωνής
▪Στο σχεδιיασμό σύγχρονων εκπαιδευτικών μεθόδων και εξειδικευμένου διδακτικού υλικού
▪Στη διיερεύνηση της σχέσης φωνής, σώματος, αναπνοής και εκφραστικής επικοινωνίας
Επιπλέον, θα μπορούσαν να αναπτυχθούν συνεργασίες με πανεπιστημιακά τμήματα, δραματικές και μουσικές σχολές, παιδαγωγικά ιδρύματα και συναφείς επιστημονικούς φορείς της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Με αυτόν τον τρόπο θα δημιουργούν̂ταν οι προϋποθέσεις για την εισαγωγή νέων εκπαιδευτικών προσεγ̂γίσεων, την επιμόρφωση εξειδικευμένων εκπαιδευτών και τη σταδιακή διיαμόρφωση μιας επιστημονικής και επαγ̂γελματικής κοινότητας γύρω από το αν̂τικείμενο.
Επίλογος – Η Ανάγ̂κη Θεσμικής Αναγνώρισης της Ορθοφωνίας
Αξιότιμη κυρία Υπουργέ,
Πιστεύω ότι η ίδρυση της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών δεν αποτελεί μόνο μία ευκαιρία αναβάθμισης της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης, αλλά προσφέρει και τη δυνατότητα να καλυφθούν σοβαρά γνωστικά κενά που επί δεκαετίες παραμένουν εκτός οργανωμένης πανεπιστημιακής διδασκαλίας.
Η Ορθοφωνία, ως πεδίο που συνδέει την επιστήμη με την τέχνη, το σώμα με τη φωνή και τη γνώση με την εφαρμογή, αποτελεί ένα σημαν̂τικό γνωστικό αν̂τικείμενο με ευρύτατες εκπαιδευτικές, καλλιτεχνικές και κοινωνικές προεκτάσεις.
Η σημασία της, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο χώρο των Παραστατικών Τεχνών, αλλά εκτείνεται σε ένα ευρύ φάσμα επιστημονικών και επαγ̂γελματικών πεδίων στα οποία η φωνή και ο προφορικός λόγος αποτελούν κύρια μέσα έκφρασης, επικοινωνίας και μετάδοσης της γνώσης. Ανάμεσα στα πεδία αυτά, ξεχωριστή θέση κατέχει η Παιδαγωγική Εκπαίδευση, καθώς η φωνή και η εκφορά του λόγου διיαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην άσκηση του εκπαιδευτικού έργου.
Η ορθή εκφορά του λόγου και η καθαρή άρθρωση συνιστούν στοιχεία που πρέπει να καλλιεργούν̂ται συστηματικά ήδη από τις πρώτες βαθμίδες της εκπαίδευσης. Ιδιיαίτερα σε μια γλώσσα με τόσο μακραίωνη ιστορία, όπως η Ελληνική.
Η δημιουργία, επομένως, μιας πανεπιστημιακής έδρας Ορθοφωνίας δε θα εξυπηρετήσει μόνο τις ανάγ̂κες των Παραστατικών Τεχνών, αλλά θα μπορούσε να αποτελέσει την αφετηρία μιας ευρύτερης εκπαιδευτικής πρωτοβουλίας. Η πρωτοβουλία αυτή θα μπορούσε να επεκταθεί και σε άλλα πανεπιστημιακά επιστημονικά πεδία, μέσω της έν̂ταξης ειδικά διיαμορφωμένων μαθημάτων και εργαστηρίων στα προγράμματα σπουδών τους, ενώ ταυτόχρονα θα συνέβαλλε σημαν̂τικά στην αναβάθμιση της γλωσσικής και προφορικής παιδείας, από την πανεπιστημιακή εκπαίδευση έως τη σχολική αίθουσα.
Για όλους τους παραπάνω λόγους, θα ήθελα να ζητήσω:
▪Την εξέταση
της πρότασης για τη θεσμοθέτηση της Αγωγής του Προφορικού Λόγου και της Φωνής ως αυτοτελούς γνωστικού αν̂τικειμένου στην Ανώτατη Σχολή Παραστατικών Τεχνών
▪Τη διיερεύνηση της δυνατότητας δημιουργίας έδρας Ορθοφωνίας ή αν̂τίστοιχης ακαδημαϊκής μονάδας, καθώς και εξειδικευμένου Εργαστηρίου με εκπαιδευτικό, ερευνητικό και εφαρμοσμένο έργο
▪Την ενίσχυση των μαθημάτων Ορθοφωνίας στα προγράμματα των δραματικών και των μουσικών σπουδών
▪Την καθιέρωση αυτοτελούς πανεπιστημιακού μαθήματος Ορθοφωνίας και Προφοράς της Κοινής Νεοελληνικής Γλώσσας στα Παιδαγωγικά Τμήματα, με σκοπό την επαρκή κατάρτιση των εκπαιδευτικών στην άρθρωση, τη φωνητική και την ορθή εκφορά του λόγου
▪Την αξιολόγηση της προοπτικής εισαγωγής κατάλληλα διיαμορφωμένων μαθημάτων Ορθοφωνίας και ορθής προφοράς στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ώστε οι μαθητές να αποκτούν από μικρή ηλικία σωστές βάσεις στην προφορική χρήση της γλώσσας
▪Την ανάπτυξη επιστημονικής και διδακτικής μεθοδολογίας για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και την παραγωγή ειδικά σχεδιיασμένου υποστηρικτικού υλικού για τη διδασκαλία της φωνητικής και της ορθής προφοράς της Κοινής Νεοελληνικής
▪Την εξέταση της δυνατότητας έν̂ταξης αυτοτελών μαθημάτων, μαθημάτων επιλογής και εργαστηρίων Ορθοφωνίας σε άλλα πανεπιστημιακά τμήματα, ανάλογα με το γνωστικό τους αν̂τικείμενο και τις ιδιיαίτερες εκπαιδευτικές και επαγ̂γελματικές τους ανάγ̂κες, καθώς και την προώθηση διיατμηματικών συνεργασιών για τη διδασκαλία και την έρευνα στον τομέα αυτό
Θα ήταν ιδιיαίτερη τιμή για εμένα να συμβάλω, με την επιστημονική μου κατάρτιση και την εξειδικευμένη μου γνώση, στην προσπάθεια θεσμικής ανάδειξης και ανάπτυξης της Ορθοφωνίας στην Ελλάδα.
Παραμένω στη διיάθεσή σας για την παρουσίαση της πρότασης και την αναλυτικότερη ανάπτυξη του αν̂τικειμένου, της δομής, της μεθοδολογίας και της ακαδημαϊκής του προοπτικής, είτε σε συνάν̂τηση μαζί σας, είτε με τους αρμόδιους συνεργάτες σας και υπηρεσιακούς παράγον̂τες του Υπουργείου, καθώς και με τους υπευθύνους για τον ακαδημαϊκό σχεδιיασμό της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών.
Σας ευχαριστώ θερμά για το χρόνο και την προσοχή σας και ευελπιστώ ότι η πρόταση αυτή θα τύχει της δέουσας εξέτασης.
Με εκτίμηση,
ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣH:
Όπου: (ˆ) το ευ̂φωνικό [ŋ] ή [ɱ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.
(י) η εκφορά των φθόγ̂γων χωριστά.
