ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ Η ΓΛΩΣΣΙΚΗ ΜΕΤΑΡΡΥΘΜΙΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΗ ΠΡΟΦΟΡΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ

ΜΑΘΑΜΕ ΝΑ ΟΡΘΟΓΡΑΦΟΥΜΕ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΝΑ ΟΡΘΟΦΩΝΟΥΜΕ

ΝΑ ΜΑΘΟΥΜΕ ΝΑ «ΟΡΘΟΓΡΑΦΟΥΜΕ» ΤΑ ΔΙΨΗΦΑ, ΑΝ ΘΕΛΟΥΜΕ ΝΑ ΜΙΛΟΥΜΕ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΣΩΣΤΑ

Παραφράζον̂τας τον τίτλο του έργου τού σπουδαίου Αμερικανού συγ̂γραφέα Άρθουρ Μίλερ «΄Ηταν όλοι τους παιδιά μου», τα παραπάνω γράμματα -στην πραγμάτωση αποσαφήνισης των δίψηφων συμφώνων- είναι όλα τους γηγενή: ψηφία του Αλφαβήτου μας, απότοκα· παιδιά του [μ] και του [ν]. Δεν ξενίζουν, δε βάλλουν το είδωλο των λέξεων. 

Μάλιστα, εν αν̂τιθέσει με την υπόθεση του εν λόγω θεατρικού έργου, αποσκοπούν στην αποφυγή της «γλωσσικής τραγωδίας» (ήτοι της κακοφωνίας και του ψευδισμού) και επομένως στο κοινό όφελος· το οποίο δεν είναι άλλο από την ορθή προφορά της γλώσσας μας!

Αλήθεια, πόσο πιο εύκολα και σωστά θα μάθαιναν να μιλούν τα παιδιά στο σχολείο, αν τα βιβλία τυπώνον̂ταν με το γνι, το μίγμα και το νίγμα (ή ακόμη με το μιπί και το νιταύ, όπου χρειαζόταν); 

Πόσο θα βοηθούσε αυτό τους δασκάλους να διδάξουν τα παιδιά μας να προφέρουν ορθά τα δίψηφα σύμφωνα, αφού -κατά περίπτωση- θα τα έγραφαν αναλόγως, με αποτέλεσμα οι επόμενες γενιές να μιλούν καλύτερα τη γλώσσα απ’ ό,τι εμείς;

Πόσο θα βοηθούσε ακόμη κι εμάς -χωρίς, σε περίπτωση που δεν επιθυμούμε, να γράφουμε παρομοίως- αν εφεξής βλέπαμε τους ελλείπον̂τες φθόγ̂γους του Αλφαβήτου μας στο γραπτό λόγο: στις εκδόσεις, σε όλα τα μέσα ενημέρωσης (π.χ.: εφημερίδες, περιοδικά, τηλεόραση, μέσα κοινωνικής δικτύωσης), στα αγαθά πρώτης ανάγ̂κης, στα προϊόν̂τα και εν γένει σε κάθε λογής σήμανση!...

Ειρήσθω εν παρόδω, πόσο χρόνο, κόπο και κόστος θα γλυτώναμε, αν η πρόταση για τη γραπτή δϊάκριση των δίψηφων συμφώνων εφαρμοζόταν άμεσα, όπως και τι ποσοστό επιτυχίας θα είχε αυτό, συγ̂κριτικά με την -ούτως ή άλλως- ελλιπή, σπάνια και αμφιβόλου αποτελέσματος -σε ό,τι αφορά τους κανόνες προφοράς- επιμόρφωση των δασκάλων;

Τόσα χρόνια μάθαμε να ορθογραφούμε, αλλά όχι να ορθοφωνούμε. Την είδαμε την κατάν̂τια μας... Να μάθουμε επιτέλους να «ορθογραφούμε» τα δίψηφα, αν θέλουμε να μιλούμε τη γλώσσα σωστά.

ΔΙ̇ΕΥΚΡΙΝΙΣH:

Όπου:   ˆ   τα γνι, μίγμα και νίγμα.

             ¨   τα μιπί, νιταύ.

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

Η συμ̂πλήρωση του Αλφαβήτου μας από τους ελλείπον̂τες φθόγ̂γους (Μέρος Α')

Η συμ̂πλήρωση του Αλφαβήτου μας από τους ελλείπον̂τες φθόγ̂γους (Μέρος Β')

«Παιδί μου, αν θες να μάθεις να μιλάς σωστά, να γράφεις με το γνι, το μίγμα και το νίγμα»

Άγμα - Το 25ο γράμμα του Αλφαβήτου μας, μια κραυγή αγωνίας για τη γλώσσα

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Η ΣΥΜ̖ΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ ΜΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΛΛΕΙΠΟN̖TΕΣ ΦΘΟΓ̖ΓΟΥΣ (ΜΕΡΟΣ Β')

3 ΔΙΨΗΦΑ ΣΥΜΦΩΝΑ (ΤΑ ΓΓ/ΓΚ ΕΙΝΑΙ ΟΜΟΗΧΑ) ΕΙΝΑΙ ΑΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΑΠΟΔΩΣΟΥΝ 15 ΔΙ̇ΑΦΟΡΕΤΙΚΟΥΣ ΦΘΟΓ̖ΓΟΥΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΑΣ (b-ɱb-ɱp-d-ŋd-ŋt-g-ŋγ-ŋg)

ΤΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΜΑΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΚΑΙ ΤΩΝ ΜΙΠΙ (σαμί), ΝΙΤΑΥ (σανί) ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΞΕΝΙΚΩΝ ΣΥΜ̖ΠΛΕΓΜΑΤΩΝ (mp/nt)

ΔΙ̇ΕΥΚΡΙΝΙΣH:

Όπου:   ˆ   τα γνι, μίγμα και νίγμα.

             ¨   τα μιπί, νιταύ.

© Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

Η συμ̂πλήρωση του Αλφαβήτου μας από τους ελλείπον̂τες φθόγ̂γους (Μέρος Α')

«Παιδί μου, αν θες να μάθεις να μιλάς σωστά, να γράφεις με το γνι, το μίγμα και το νίγμα»

Άγμα - Το 25ο γράμμα του Αλφαβήτου μας, μια κραυγή αγωνίας για τη γλώσσα

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Η ΣΥΜ̖ΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ ΜΑΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΛΛΕΙΠΟN̖TΕΣ ΦΘΟΓ̖ΓΟΥΣ (ΜΕΡΟΣ Α')

ΤΟ ΓΝΙ, ΤΟ ΜΙΓΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΝΙΓΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΔΟΣΗ ΤΩΝ ΔΙΨΗΦΩΝ ΣΥΜΦΩΝΩΝ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΑΣ 

   (ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ - ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ)

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣH:

Όπου:   ˆ   τα γνι, μίγμα και νίγμα.

             י    η εκφορά των φθόγ̂γων χωριστά.

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

Η συμ̂πλήρωση του Αλφαβήτου μας από τους ελλείπον̂τες φθόγ̂γους (Μέρος Β')

«Παιδί μου, αν θες να μάθεις να μιλάς σωστά, να γράφεις με το γνι, το μίγμα και το νίγμα»

Άγμα - Το 25ο γράμμα του Αλφαβήτου μας, μια κραυγή αγωνίας για τη γλώσσα

Οι εισηγήσεις των Ψυχάρη-Τριαν̂ταφυλλίδη και η δική μου για τη διיάκριση των δίψηφων συμφώνων

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

«ΠΑΙΔΙ ΜΟΥ, ΑΝ ΘΕΣ ΝΑ ΜΑΘΕΙΣ ΝΑ ΜΙΛΑΣ ΣΩΣΤΑ ΤΗ ΜΗΤΡΙΚΗ ΣΟΥ ΓΛΩΣΣΑ, ΝΑ ΤΗ ΓΡΑΦΕΙΣ ΠΑN̖TΑ ΜΕ ΤΟ ΓΝΙ, ΤΟ ΜΙΓΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΝΙΓΜΑ»

ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΓ̖ΚΗ Η  ΓΡΑΠΤΗ ΔΙ'ΑΚΡΙΣΗ ΜΕΤΑΞΥ ΤΩΝ ΕΡΡΙΝΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΡΡΙΝΩΝ ΔΙΨΗΦΩΝ ΣΥΜΦΩΝΩΝ ΚΑΙ Η ΣΥΜ̖ΠΛΗΡΩΣΗ ΤΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΕΛΛΕΙΠΟN̖TΕΣ ΦΘΟΓ̖ΓΟΥΣ

Στον Ορθογραφικό Οδηγό της Μεγάλης Γραμματικής της Νεοελληνικής Γλώσσας, η οποία συν̂τάχθηκε με εισηγητή και πρόεδρο της επιτροπής το Μανόλη Τριαν̂ταφυλλίδη  και κυκλοφόρησε από τον τότε ΟΕΣΒ τον Ιούνιο 1941, αναφέρει, μεταξύ άλλων:  

Τι σημαίνει αυτό: ότι όταν κάποτε ο κόσμος πρόφερε ακόμη σωστά τα [γγ/γκ], [μπ] και [ντ] μέσα στη λέξη, δηλαδή έρρινα, για όσες από τις ξένες λέξεις τα δίψηφα προφέρον̂ται ατόφια (άρρινα), ο Τριαν̂ταφυλλίδης -προκειμένου να αποφευχθεί η σύγχυση και το λάθος- είχε προτείνει τη γραπτή τους διיάκριση. Με άλλα λόγια, κάτι αν̂τίστοιχο με αυτό το οποίο εισηγούμαι να ισχύσει αναγ̂καία στο γραπτό λόγο, όχι μόνο για να μην παρασυρθούμε και πούμε γιόγ̂κα [ŋg], ταμ̂πού [ɱb] ή στούν̂τιο [ŋd], αν̂τί των ορθών γιόγκα [g] (< yoga), ταμπού [b] (< taboo), στούντιο [d] (< studio), που κάποιες φορές συμβαίνει κι αυτό, αλλά κυρίως γιατί πρέπει πλέον να αποσαφηνιστούν τα έρρινα (δύο φθόγ̂γοι). Δηλαδή να γίνει το αν̂τίθετο, αφού τα [γγ/γκ], [μπ], [ντ], στη συνείδηση των περισσότερων έχουν μονοφθογ̂γιστεί και ταυτιστεί με τους ήχους [g], [b] και [d].

Τι άλλο σημαίνει; Ότι στα χρόνια που μεσολάβησαν, η παν̂τελής -εγ̂κληματική θα τη χαρακτήριζα- αδιיαφορία της Πολιτείας, επέδρασε αρνητικά στη μορφολογία της γλώσσας· δηλαδή στη μουσικότητα, την ετυμολογία και τη σημασιολογία των λέξεων, με συνέπεια να οδηγηθούμε στην κακοφωνία (ο αείμνηστος Καργάκος την ονόμαζε ογ̂κανισμό) και στον ψευδισμό της. 

Γλώσσα η οποία δεν καλλιεργείται και δε διδάσκεται είναι καταδικασμένη στην αφάνεια και στον εκφυλισμό της.

Πού να το φαν̂ταζόταν ο σπουδαίος γλωσσολόγος και δάσκαλος του Γένους, ότι σε λιγότερο από 85 χρόνια (τόσα περίπου μεσολάβησαν από τότε που συνέταξε τη Γραμματική της Ελληνικής Γλώσσας), οι ευ̂φωνικές συνηχήσεις του [ν] και του [μ], οι οποίες μας έρχον̂ται αυτούσιες από τα βάθη των αιώνων -και συνδέουν την παλαιότερη μορφή της γλώσσας μας με τη νεότερη- κινδυνεύουν στις μέρες μας να χαθούν· όχι ως φυσική εξέλιξη της ίδιας της γλώσσας, αλλά λόγω ακηδίας, άγνοιας, δηλαδή ελλείψει παιδείας.

Αν μπορούσε σήμερα να μας μιλήσει, σίγουρα αυτά θα έλεγε:

 

«Παιδί μου, μην περιμένεις τίποτα να κάνει η Πολιτεία για την παιδεία σου και τη γλώσσα. Τόσον καιρό δε φρόν̂τισε να εν̂τάξει την Ορθοφωνία στις Παιδαγωγικές Σχολές, ώστε να εκπαιδευτούν οι δάσκαλοι για να σε μάθουνε να τη μιλάς σωστά· ούτε μερίμνησε για το μάθημά της στα σχολεία. 

Τα δίψηφα σύμφωνα όταν βρίσκον̂ται στη μέση της λέξης, στις περισσότερες περιπτώσεις σημαίνουν δύο ήχους και όχι έναν. Για να καταλάβεις τι εννοώ,  το να λες άγγελος [g] ή αγκίστρι [g], είναι σα να προφέρει ο άγ̂γλος τις λέξεις angel ή english χωρίς το [ν] (agel, eglish). Το ήξερες ότι ακόμη κι αυτές έχουν ρίζα ελληνική; Από τις δικές μας άγ̂γελος και αγ̂κύλος προέρχον̂ται. Για να κατανοήσεις πώς πρέπει να εκφέρεται το  [γγ] ή το [γκ] μέσα στη λέξη, θυμήσου πώς λες το πρώτο [γ] στην παγיγνωσία, ή το [γ] στις ελεγκτής, έγχορδο και ελέγξω. Σε αυτές τις περιπτώσεις το [γ] είναι μία άλλη μορφή του [ν]. Ο καλλίνοος συνεργάτης Αχιλλέας (Τζάρτζανος) έλεγε ότι έρρινο είναι και το [γ] πριν από άλλο ουρανικό σύμφωνο ([γ], [κ], [χ]). Το να πεις πάλι κολύμπι [b] ή δέντρο [d], όπως δυστυχώς σου ‘μάθαν, αν̂τί για τα σωστά κολύμ̂πι [ɱb], δέν̂τρο [ŋd], είναι σαν τα κολυβητής, δεδροκομία.

Συγγνώμη παιδί μου που σου κατέστρεψαν τη γλώσσα και δε σε δίδαξαν να τη μιλάς ορθά. Άλλα πράγματα έγραψα στη γραμματική μου· μα με το χρόνο τα λησμόνησαν και δίδαξαν άλλα.  Άφησαν τα χρόνια να περνούν, χωρίς να κάνουν κάτι, κι όσα είπα έπεσαν σε λήθη και δεν τα ‘μαθες ποτέ. 

Παιδί μου, μην περιμένεις κανένας να νοιαστεί για σένα και τη γλώσσα. Τόσον καιρό κανένας δεν το έκανε. Ό,τι κάνεις μόνος σου, εσύ. 

Αν θες να μάθεις να μιλάς σωστά τη μητρική σου γλώσσα και να βοηθήσεις κι άλλους να μιλούν ορθά, μη διστάζεις διיόλου να τη γράφεις πάν̂τα με το γνι (γ̂), το μίγμα (μ̂) και το νίγμα (ν̂)».

Κάποτε ο Αριστοφάνης ο Βυζάν̂τιος επινόησε τους τόνους και τα σημεία στίξης για να διיασώσει τον αρχαίο προσωδιακό λόγο. Εμείς σήμερα τι μπορούμε να κάνουμε για τη διיάσωση και διיάδοση της ορθής προφοράς;  

Εδώ που φτάσαμε, με την Πολιτεία να κωφεύει διיαρκώς και να μην πράττει τίποτα, η μόνη λύση είναι η αποσαφήνιση μεταξύ των έρρινων και των άρρινων δίψηφων συμφώνων. Προσωπικά προτείνω την αξιοποίηση του τόνου και της αποστρόφου -σε μια πιο διיακριτική μορφή- ή άλλων δυνητικών συμβόλων, όπως αυτών που χρησιμοποιούν̂ται στο παρόν κείμενο. Αυτό όμως προϋποθέτει τη συμ̂πλήρωση του Αλφαβήτου μας με την προσθήκη των τριών ελλειπόν̂των φθόγ̂γων: του άγμα [αλλιώς γνί(γμα)], του μίγμα και του νίγμα. Διיαφορετικά δεν υπάρχει σωσμός. Με τη γλώσσα να έχει οριστικά αφεθεί στη μοίρα της, ο αφανισμός τής εύηχης Κοινής Νεοελληνικής είναι αναμφίβολα προδιיαγεγραμμένος.

Η συμ̂πλήρωση του Αλφαβήτου από τους ελλείπον̂τες φθόγ̂γους θα λειτουργήσει ως σήμανση-οδηγός για το δάσκαλο, προκειμένου να μάθει τα παιδιά μας να μιλούν σωστά. Επιπλέον, θα αποτελέσει μία υπενθύμιση ή επιβεβαίωση για όλους μας· η οποία, σεβόμενη πρώτιστα τα ίδια τα γράμματα και τη γλώσσα, θα μας αφυπνίσει -τόσο στη γραφή όσο και στην ανάγνωση-  να σταθούμε στη λέξη, να την προσέξουμε, να κατανοήσουμε το νόημα και εκφέρον̂τάς την ορθά, να αποδώσουμε καλύτερα αυτό που επιθυμούμε ή καλούμαστε να εκφράσουμε.

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣH:

Όπου:   ˆ   τα άγμα [αλλιώς γνί(γμα)], μίγμα και νίγμα.

             י    η εκφορά των φθόγ̂γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

Το Ελληνικό Αλφάβητο με την προσθήκη των άγμα [γ̂ ], μίγμα [μ̂ ] και νίγμα [ν̂ ]

Άγμα - Το 25ο γράμμα του Αλφαβήτου μας, μια κραυγή αγωνίας για τη γλώσσα

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΑΛΦΑΒΗΤΟ ΜΕ ΤΗΝ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΤΩΝ ΑΓΜΑ [Γ̖], ΜΙΓΜΑ [Μ̖], ΝΙΓΜΑ [N̖] ΓΙΑ ΤΗΝ ΟΡΘΗ ΠΡΟΦΟΡΑ ΤΩΝ ΔΙΨΗΦΩΝ ΣΥΜΦΩΝΩΝ

ΤΑ 27 ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΟΥ ΑΛΦΑΒΗΤΟΥ ΣΥΜ̖ΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΟΜΕΝΩΝ ΤΩΝ  3 ΕΛΛΕΙΠΟN̖ΤΩΝ ΦΘΟΓ̖ΓΩΝ

Επέλεξα την ημέρα της εθνικής μας επετείου, η οποία ημερολογιακά συμ̂πίπτει με τη μεγάλη θρησκευτική μας εορτή, τον Ευαγ̂γελισμό της Θεοτόκου,  να σας παρουσιיάσω το αλφάβητό μας συμ̂πληρωμένο από τους ελλείπον̂τες φθόγ̂γους. Γιατί Ελλάδα πριν απ’ οτιδήποτε άλλο σημαίνει γλώσσα και η γλώσσα είναι πολιτισμός.

Εύχομαι να αξιοποιηθεί.

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗ:

Για το άγμα στην εκπαίδευση μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ο όρος νίγαμμα (< νι + γάμμα, αναλογικά προς το δίγαμμα· δηλαδή φθόγ̂γος [ν̂] με μορφή [γ̂], άρα με θέση γλώσσας ανάλογη προς τον τρόπο σχηματισμού του μαλακοϋπερωικού [γ]), προκειμένου να κατανοηθεί ο ήχος του και ο τρόπος εκφοράς.

Εάν πάλι κρίνεται σκόπιμο το όνομά του να αρχίζει από [γ], ώστε να είναι σύμφωνο  προς την αλφαβητική σειρά των υπόλοιπων γραμμάτων, μπορούμε να το πούμε γνάγμα [< (θέση) γ  → (εκφορά) ν = άγμα] ή γνίγμα (< γ + γράμμα νι + κατ. -γμα, αναλογικά και προς τα σίγμα/στίγμα). Διיαφορετικά γνι, κατά τα ξι και ψι, το οποίο είναι πιο ευκολοπρόφερτο απ’ ό,τι τα προηγούμενα.

Η ονομασία μίγμα ετυμολογείται από το γράμμα μι και την κατάληξη -γμα του άγμα [μίγμα < μι + (ά) -γμα], ενώ του μάγμα από το φθόγ̂γο [μ] και το άγμα ([μ] + άγμα), αφού στον ήχο του ενυπάρχει το [γ̂]).

Ομοίως για το νίγμα [< γράμμα νι + κατ.  -γμα < (ά)γμα] και για το νάγμα (< φθόγ̂γος [ν] + άγμα)· με όλα τα ονόματα να επιβεβαιώνουν την ιδιיότητα-αξία των φθόγ̂γων και επομένως τη σχέση μεταξύ σημαίνον̂τος και σημαινόμενου για ακόμη μία φορά. Δηλαδή ότι η Ελληνική είναι γλώσσα σημασιολογική.

Τα γνίγμα (αλλιώς γνι) [γ̂], νίγμα [ν̂] έχουν την ίδια φωνητική αξία, αφού στην πραγματικότητα είναι άλλες μορφές του άγμα.

[γ̂] = [ν̂] = άγμα (ŋ)

Προκειμένου όμως το τελευταίο να μπορέσει να εν̂ταχθεί στο αλφάβητό μας και να δηλωθεί στο γραπτό λόγο, ώστε να δοθεί οριστική λύση στο πρόβλημα της ορθής προφοράς των δίψηφων συμφώνων, γίνεται η χρήση των παραπάνω συμβόλων και ονομάτων.

Ο θυμόσοφος λαός μας, όταν πρέπει κάτι να ειπωθεί λεπτομερώς και αυτολεξεί, λέει: «να τα πεις με το νι και με το σίγμα». (Άραγε τα λέμε με το νι;... Πολύ φοβάμαι πως όχι).

Αν θέλουμε να εκφέρουμε τη γλώσσα σωστά, θα πρέπει πρώτα να μάθουμε να τη γράφουμε με το άγμα (γνι), με το μίγμα και με το νίγμα· με την εκπαίδευση να αρχίζει από το σχολείο.

Γραφή η οποία δε βάλλει την ιστορική μας ορθογραφία, δηλαδή το έτυμον της λέξης, ούτε το είδωλό της.

Το οφείλουμε στα παιδιά μας, στη γλώσσα μας, στον πολιτισμό μας.

Χρόνια πολλά με υγεία και περισσότερη αγάπη για την Ελληνική!

© Άρης Βαφιάς

Άγμα - Το 25ο γράμμα του Αλφαβήτου μας, μια κραυγή αγωνίας για τη γλώσσα

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς    

ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΑΣΚΑΛΟ, ΗΘΟΠΟΙΟ ΚΑΙ ΔΙἈΝΟΗΤΗ, ΛΥΚΟΥΡΓΟ ΚΑΛΛΕΡΓΗ

Η ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΦΟΡΑ ΤΟΥ ΛΟΓΟΥ, ΤΗΝ ΚΟΤΟΠΟΥΛΗ, ΤΟ ΡΟN̖TΗΡΗ ΚΑΙ ΤΗ ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ

Το μεγάλο δάσκαλο και ηθοποιό του Θεάτρου μας Λυκούργο Καλλέργη, τον θυμάμαι πρώτη φορά στην παράσταση του Εθνικού «Ο Σεβάσμιος Πολιτικός» του βραβευμένου με Νομπέλ Τόμας Έλιοτ, το 1972, όπου ενσάρκωνε το Λόρδο Κλάβερτον και ο πατέρας μου το Φεντερίκο Γκόμεθ. (Φυσικά στο παρελθόν είχαν συμ̂παίξει αρκετές φορές στο θέατρο, τον κινηματογράφο και το ραδιיόφωνο και έτρεφαν μεγάλη εκτίμηση ο ένας προς το πρόσωπο του άλλου· τόσο σε επίπεδο ανθρώπων, όσο και δασκάλων - καλλιτεχνών).

Δύο χρόνια αργότερα, τον ξαναείδα στο «Θάνατο του Δανיτόν» του Μπύχνερ· σε ένα πολύ δυνατό και πολυπρόσωπο έργο, με ένα επιτελείο σπουδαίων ηθοποιών στις τάξεις του Εθνικού, όπου υποδυόταν το Ροβεσπιέρο και ο πατέρας μου τον Εισαγ̂γελέα Φουκέ.

Από την παράσταση «Ο Σεβάσμιος Πολιτικός»

«Ο Θάνατος του Δανיτόν»: Ο Καλλέργης (κάτω στο κέν̂τρο)
και ο πατέρας μου στην έδρα (δεύτερος από αριστερά)

Και στα δύο αυτά έργα μού είχε κάνει ιδιיαίτερη εν̂τύπωση, τόσο η επιβλητική του παρουσία όσο και το ηχόχρωμα της φωνής του. Στην πραγματική ζωή ήταν ένας πολύ γλυκύς, οξυδερκής και προσηνής άνθρωπος· καμία σχέση με τη σοβαρότητα και το κύρος που ως ηθοποιός απέπνεε επί σκηνής. 

Το 1977, πάν̂τα με το Εθνικό, έπαιξαν στο Θέατρο Ηρώδου του Αττικού, στη «Μήδεια» του Ευριπίδη· εκείνος το ρόλο του Αιγέα και ο πατέρας μου τον Κρέον̂τα.

ΤΙΤΛΟΙ ΤΗΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΤΑΙΝΙΑΣ

«ΡΑN̖TΕΒΟΥ ΣΤΗ ΒΕΝΕΤΙΑ» (1960)

*Το σενάριο της οποίας είχε γράψει ο πατέρας μου και στο έργο είχε συμ̂παίξει και με τη μητέρα μου.

Το 1988, στις εξετάσεις αποφοίτησής μου από την Ανώτερη Σχολή Δραματικής Τέχνης του Ωδείου Αθηνών, Πρόεδρος της Επιτροπής του Υπουργείου Πολιτισμού ήταν ο  Λυκούργος Καλλέργης.

Για τις διπλωματικές εξετάσεις είχα προετοιμάσει δύο σκηνές, σε διδασκαλία του πατέρα μου. Στην πρώτη σκηνή υποδυόμουν  τον Ντομένικο Σοριάνο, από το έργο «Φιλουμένα Μαρτουράνο» του Εντουάρντο Ντε Φιλίππο και στη δεύτερη το Σμιρνώφ από την «Αρκούδα» του Ανיτόν Τσέχωφ. (Υπόψιν ο Καλλέργης έχει μεταφράσει μοναδικά τα περισσότερα έργα του κορυφαίου ρώσου δραματουργού).

Ο Καλλέργης, όπως και τα υπόλοιπα μέλη της επιτροπής, ενθουσιיάστηκαν από την παρουσίαση και με αξιολόγησαν με Άριστα. Μάλιστα, όταν ολοκληρώθηκαν οι εξετάσεις, εκφράστηκε με πολύ κολακευτικά λόγια στον πατέρα μου για τον τρόπο απόδοσης του Τσέχωφ.

Το 2004, ο σπουδαίος αυτός άνθρωπος με ετίμησε με το προλόγισμά του στη Β' Έκδοση του έργου μου «Αγωγή του Προφορικού Λόγου – Η Προφορά της Κοινής Νεοελληνικής Γλώσσας».

Υπήρξε αφειδής απέναν̂τί μου (ίδιיον όλων των πραγματικά μεγάλων). Του είμαι πάν̂τα ευγνώμων και τον ευχαριστώ θερμά για τα επαινετικά του λόγια.

Σε αυτό, μεταξύ άλλων, αναφέρει: «Διάβασα την εξαιρετικά ενδιיαφέρουσα μελέτη για την Αγωγή και την Ορθή Προφορά της Κοινής Νεοελληνικής Γλώσσας του καθηγητή Άρη Βαφιά και σπεύδω να τον συγχαρώ από καρδιάς για την πολύτιμη αυτή κατάθεσή του, πάνω σ’ ένα ζήτημα τόσο σοβαρό και εθνικό, που μέχρι σήμερα δεν έχει δοθεί από τους υπεύθυνους φορείς, καμία ιδιיαίτερη σημασία.

Πιστεύω ότι ο αποκαλυπτικός τρόπος που πραγματεύεται το θέμα, οι συγ̂κεκριμένες αναγωγές και προτάσεις του αλλά και οι ακριβείς υποδείξεις του, όχι απλώς χαρακτηρίζουν το έργο, αλλά οδηγούν με ευκολία τον αναγνώστη στη γνώση και κατανόηση της ορθής προφοράς της νεοελληνικής γλώσσας.

Η Νεοελληνική Γλώσσα είναι μία, ενιαία και αδιיαίρετη και πρέπει να διδάσκεται ιδιיαιτέρως και ομοιοτρόπως, στα Σχολεία και στα Πανεπιστήμια και πρέπει να γράφεται και να ομιλείται από το σύνολο του ελληνικού λαού.

Η γλώσσα αυτή βέβαια δεν πρέπει να αισιοδοξούμε ότι, στη γραφή και στην προφορά της θα διיαμορφώνεται μονάχη της, χωρίς την παρέμβαση της Παιδείας. Γιατί η γλώσσα, χωρίς να μπαίνει σε καλούπια, ακολουθεί κάποιους κανόνες. Κάθε αλλαγή όμως και κάθε πρόοδος στα θέματα γραφής και προφοράς της γλώσσας, πρέπει να αρχίζει από την οργανωμένη Παιδεία και από το Σχολείο. Υπάρχουν κανόνες γραπτοί και διδακτέοι. Και είναι προφανές ότι η γλώσσα δεν πρέπει να κυλάει σαν το ποτάμι, που ανοίγει μόνο του το δρόμο προς τη θάλασσα -προς τη γνώση- χωρίς ο άνθρωπος να παρεμβαίνει και να χαράζει και να διיαμορφώνει την κοίτη αυτού του ποταμού.

Σε αυτή την ελεγχόμενη πορεία της γλώσσας προς το ποτάμι, η διיαμορφωτική παρέμβαση του αγαπητού καθηγητή Άρη Βαφιά, αποτελεί την πολυτιμότερη και τη χρησιμότερη προσφορά. Είναι άξιος παν̂τός επαίνου και πάσης αποδοχής».

Τον Καλλέργη τον απασχολούσε βαθύτατα το θέμα της ορθής εκφοράς του νεοελληνικού λόγου. Είχε ιδιיαίτερη ευαισθησία στη σωστή προφορά της γλώσσας μας. Για αυτό το λόγο είχε ενστερνιστεί την πρόταση συμ̂πλήρωσης του αλφαβήτου μας με την προσθήκη των λατινικών [b], [d] και [g], τα οποία θα αποσαφήνιζαν την προφορά των έρρινων από τα  άρρινα δίψηφα συμφώνα (π.χ.: αμbέλι - έbα) και θα επέλυαν οριστικά το πρόβλημα και τη σύγχυση που δημιουργείται.

Λυκούργος Καλλέργης: «Η ορθόφωνη εκφορά του Νεοελληνικού Λόγου»

Το ίδιο ακριβώς ζήτημα, μείζονος σημασίας, απασχόλησε και συνεχίζει εν̂τόνως να απασχολεί και εμένα, αφού η παράλειψη των [μ] και [ν] δεν οδηγεί απλώς στην κακοφωνία αλλά και στον ψευδισμό της Κοινής Νεοελληνικής (π.χ.: κολύμπι [b] ⇔ κολύβηση), σε τέτοιο βαθμό, ώστε ενώ η ειδικότητά μου πραγματεύεται πολλά περισσότερα, να χρειάζεται να επικεν̂τρωθώ στην προφορά και για το λόγο αυτό:

1. να συγ̂γράψω δύο έργα αποκλειστικά για αυτήν (την Αγωγή του Προφορικού Λόγου και το Λεξικό Προφοράς)

2. να εισηγηθώ την πλήρη αξιοποίηση του τόνου και της αποστρόφου στο γραπτό λόγο, σε μία πιο διיακριτική μορφή (ή άλλων δυνητικών συμβόλων, όπως αυτά που χρησιμοποιώ στο παρόν άρθρο). Μάλιστα, το ερέθισμα και κατ’  επέκταση η εισήγησή μου, προέκυψε ως αν̂τιπρόταση στην άποψη του Καλλέργη για τη χρήση των λατινικών γραμμάτων, ώστε ως οικεία σύμβολα να μην ξενίζουν στο γραπτό λόγο, ούτε να βάλλουν την ιστορική μας ορθογραφία

 

3. να δημιουργήσω το παρόν ιστολόγιο και να δραστηριοποιηθώ στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με σκοπό (όπως αναφέρεται και στην κεφαλίδα του ιστολογίου), τη διיάσωση και διיάδοση της Προφοράς της Κοινής Νεοελληνικής.

Το άρθρο αυτό συν̂τάχθηκε μετά από προσωπική μου ανάγ̂κη να αποτίσω φόρο τιμής, στον εξαίρετο άνθρωπο και δάσκαλο του θεάτρου και της γλώσσας μας, Λυκούργο Καλλέργη.

Ο Καλλέργης (αναφέρομαι σε παρόν̂τα χρόνο, γιατί κάποιους ανθρώπους -ακόμη και αν έχουν φύγει- τους έχουμε μέσα μας), αποτελεί πρότυπο ήθους, συναδελφικότητας, ευγένειας, ταπεινοφροσύνης, εργατικότητας και ορθής εκφοράς λόγου. Ό,τι δηλαδή χρειάζεται ένας ηθοποιός για να ποιήσει ήθος (γιατί εύκολα το ξεχνάμε αυτό) και να ολοκληρωθεί ως άνθρωπος και ως καλλιτέχνης. Σε κάθε ευκαιρία τον μνημονεύω, πάν̂τοτε, με βαθιά εκτίμηση και αγάπη. 

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣH:

Όπου:   ˆ   το ευ̂φωνικό [ŋ] ή [ɱ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.

             י    η εκφορά των φθόγ̂γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

Η Μαρίκα Κοτοπούλη για την προφορά της Κοινής Νεοελληνικής

Όλη η ιστορική μας ύπαρξη είναι η γλώσσα

Όχι άλλοι βιασμοί ή βρυχηθμοί στην προφορά της Κοινής Νεοελληνικής 

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς