ΜΑΘΗΜΑ ΟΡΘΟΦΩΝΙΑΣ - ΠΡΟΦΟΡΑΣ ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΑΡΙΣΤΟΤΕΧΝΗ ΗΘΟΠΟΙΟ

ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ ΘΕΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ Η ΠΡΟΦΟΡΑ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

 

1909-1984

Μια φορά λοιπόν κι έναν καιρό, υπήρχε ένας εμ̖πνευσμένος, ένας σπουδαίος, ένας ολοκληρωμένος καλλιτέχνης, που, μεταξύ άλλων, αγαπούσε πολύ και φρόν̖τιζε και πρόφερε σωστά τη γλώσσα που μιλούσε· η οποία δεν ήταν άλλη από τη σημερινή τη δική μας: την Κοινή Νεοελληνική.

Το όνομα αυτού… ΜΑΝΟΣ ΚΑΤΡΑΚΗΣ.

Απολαύστε στο παρακάτω βίντεο, την αψεγάδιαστη απόδοση των έρρινων δίψηφων συμφώνων και των ευ̖φωνικών συνηχήσεων-συμ̖προφορών της γλώσσας μας, από έναν πολύ μεγάλο ερμηνευτή: από έναν Αριστοτέχνη του Λόγου και Μάγο της Υποκριτικής.

«…Kαι κάθε που κουράζεται το χέρι μου στη λύρα, εσύ συνέχιζε χτυπών̖τας τα φτερά σου.

Ένας βοσκός, αλάργα από τα αδέρφια του, αλαφροΐσκιωτος, έπαιζε τη φλογέρα κι ονειρεύον̖ταν…

Το χέρι της νύχτας υψώνον̖ταν πίσω από το λόφο, πορφυρό...

Οι τρεις Θεές κατέβηκαν από το λουλουδένιο αμάξι τους τυλιγμένες στην πάχνη (= στημ̖πάχνη) των άστρων, στάθηκαν μπροστά του και για μια στιγμή ο Χρόνος κράτησε την ανάσα του ν’ ακούσει…

Φλουρί κωνσταν̖τινάτο χρυσοστόλιστε, κον̖τάρι ασημωμένο θα σου δώσω, να σκύβουνε Ρηγάδες σαν περνάς (= σαμ̖περνάς)…

Την πλάση (= τημ̖πλάση) θα σ’ ανοίξω σα βιβλίο, το θάμα να ξηγάς της ανεμώνας και να διαβάζεις του καιρού τα αινίγματα.

Κι η τρίτη, η Αφροδίτη, με τη μαν̖τίλα και το ροδοελεφάν̖τινο βυζί, ψυθίρισε σα Σφίγ̖γα...

Κύκνος την πήρε (= τημ̖πήρε) από το στεναγμό μου, πράσινη άστραψε στο φως η πέτρα και γεννήθηκε η Ελένη.

Και κείνος βέβαια, θαμ̖πωμένος, είπε την Αφροδίτη πεν̖ταστέρινη…

Έπειτα όλα θάφτηκαν κι άνθισαν σα λεμονόδεν̖τρα στο παραμύθι.

Οι κορυδαλλοί πεθαίνουν και ξαναγεννιούν̖ται.

Και μια φορά λοιπόν κι έναν καιρό (= έναγ̖καιρό)…».

Απόσπασμα από τη συνέν̖τευξη του αείμνηστου Μάνου Κατράκη στο περιοδικό «Πολιτιστική», για τη θεατρική παιδεία, την ελληνική γλώσσα, την άρθρωση και την προφορά της.

«Η Θεατρική Παιδεία στην Ελλάδα είναι άθλια, σε γενικές γραμμές. Για μένα είναι απαράδεκτη. Και γι’ αυτό ήμουνα κι εναν̖τίον της άδειας ασκήσεως επαγ̖γέλματος του ηθοποιού. Γιατί από κάθε Σχολή, ανεξάρτητα από επάνδρωση ικανή να μορφώσει και να βγάλει σωστούς τεχνίτες του Θεάτρου, έβγαινε το κάθε παιδί ηθοποιός. Έπαιρνε ένα χαρτί και σου λέει: γράφει ηθοποιός εδώ.

Με το ''ό,τι δηλώσεις'' του Τσαρούχη γινόσουνα ηθοποιός, κατάλαβες; Λοιπόν, οι άνθρωποι αυτοί ήτανε ατελέστατα μορφωμένοι θεατρικά. Δε μιλάω για όλες τις Σχολές, αλλά για τις περισσότερες, τη συν̖τριπτική πλειοψηφία των Σχολών αυτών...

Δεν φτάνει το ταλέν̖το για να είσαι καλός ηθοποιός, για να μείνεις καλός ηθοποιός. Δε λέω να γίνουν όλοι πρωταγωνιστές, δε γίνον̖ται όλοι.

Το θέατρο δε ζει μόνο με πρωταγωνιστές, ζει και με βοηθητικά πρόσωπα, αλλά τα βοηθητικά πρόσωπα να ξέρουνε τι λένε. Να ξέρουνε πού πατάνε, να ξέρουνε πώς τα λένε.

Πρώτα πρώτα να ξέρουνε, να μαθαίνουνε την Eλληνική Γλώσσα. Γιατί σπάνια, λίγοι απ’ αυτούς μιλάνε Eλληνικά. Μιλάνε παρεφθαρμένα Eλληνικά.

Τριάντα (d) σου λέει, φεγγάρι (g).

Δεν είναι ούτε τριά-ντα, ούτε φε-γγάρι.

Είναι τριάν̖τα (ŋd) και φεγ̖γάρι (ŋg).

Αυτό το ν, το μικρό αυτό γραμματάκι που λέγεται ν, ενδιיάμεσα, στην εκφορά του λόγου, έχει πολύ μεγάλη σημασία για τη μουσικότητα, για τον ήχο και την αισθητική μιας γλώσσας.

Στις ξένες χώρες, πάρτε την Αγ̖γλική Σχολή ας πούμε, οι Απόφοιτοι μαθητές μιας Σχολής μιλάνε άπταιστα, αλάθητα τη γλώσσα τους. Πολύ ωραία, καταλαβαίνεις τι λένε. Εδώ τρομάζεις να πάρεις μια φράση σωστή απ’ τη σκηνή.

Aπό πόσους ανθρώπους να πάρεις σωστή φράση; Πόσοι άνθρωποι μιλάνε σωστά στο Ελληνικό Θέατρο; Κατά τη γνώμη μου η Θεατρική Παιδεία είναι ελλιπής. Αν ιδρυθούν Ακαδημίες σωστές, επανδρωμένες με σωστά στελέχη, πρέπει οι Σχολές αυτές να διיαλυθούν…».

ΠΙΚΡΕΣ ΔΙ'ΑΠΙΣΤΩΣΕΙΣ - ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΙΣΜΟΙ:

α΄. Η Παιδεία, εν γένει, στη χώρα μας είναι ελλιπής.

β΄. Όταν υπάρχουν ηθοποιοί που δεν προφέρουν σωστά, αν̖τιλαμβάνεστε τι συμβαίνει με τον υπόλοιπο κόσμο.

γ΄. Η εκμάθηση των Κανόνων Προφοράς και η διδασκαλία του Ορθόφωνου Λόγου θα πρέπει να αρχίζουν πρώτιστα από το Σχολείο -παράλληλα με το μάθημα της Γλώσσας- και να συνεχίζον̖ται καθ’ όλη τη διיάρκεια της φοίτησης των παιδιών σε αυτό. Γιατί η γλώσσα καταξιώνεται από το σύνολο του κόσμου, δηλ. από το λαό, και όχι απλώς από τους ηθοποιούς.

δ΄. Είναι αδιיανόητο, εν έτει 2020, η Ορθοφωνία να μην αποτελεί βασικό μάθημα στις Παιδαγωγικές Σχολές. Ανεπίτρεπτο για οποιαδήποτε γλώσσα. Πόσο μάλλον για την Ελληνική: μία γλώσσα πλουσιότατη, ιδιיόμορφη και απαιτητική στην εκμάθηση.

ε΄. Σε ό,τι αφορά την Προφορά, αυτά που διδάσκον̖ται σήμερα στο Σχολείο δεν είναι σωστά Ελληνικά. Υπάρχουν μεγάλες παραλείψεις και ανακρίβειες, με συνέπεια τα παιδιά να δηλώνουν άγνοια και να μην προφέρουν ορθά. Η εκμάθηση πρέπει να ξεκινάει από τον Προφορικό Λόγο και όχι από τον Γραπτό. Ο άνθρωπος πρώτα μιλάει και μετά μαθαίνει να γράφει.

στ΄. Η Κοινή μας Γλώσσα οδηγείται -με μαθηματική ακρίβεια- στην παραφθορά, την κακοφωνία και τον ψευδισμό. Ο πιο εύκολος τρόπος για να «διδάξεις» κάτι, είναι να το αγνοήσεις. Να το αφήσεις να ξεχαστεί και να μην το διδάξεις ποτέ.

Αλήθεια, κάθε χρόνο στις 9 Φεβρουαρίου ποια Γλώσσα εορτάζουμε; Αυτή που δε γνωρίζουμε πώς να προφέρουμε; Και εάν ναι, τι κάνουμε εν̖τέλει γι’ αυτό;

ζ΄. Με τόσο βαριά γλωσσική, θεατρική και πολιτισμική εν γένει κληρονομιά, αν̖τί να κάνουμε βήματα προς τα μπρος κάνουμε βήματα πίσω.

Στο Θεάτρο μνημονεύουμε το Ρον̖τήρη, τον Καραντινό, την Κοτοπούλη, την Παπαδάκη, το Μινωτή, την Παξινού, τον Κατράκη, το Χορν, τη Συνοδινού και άλλους σημαν̖τικούς Δασκάλους-Ηθοποιούς, και τελικά, σε ό,τι αφορά την Τέχνη του Λόγου, δεν καλλιεργήσαμε τίποτα. Τα πετάξαμε όλα. Το ίδιο και στο Σχολείο. Απόδειξη οι σημερινές Σχολικές Γραμματικές, της Ε΄-ΣΤ΄ Δημοτικού και Α΄-Β΄ Γυμνασίου. Δεν περιλαμβάνουν τίποτε από αυτά που ανέφεραν οι σπουδαίοι Τζάρτζανος, Τριαν̖ταφυλλίδης, Τσολάκης για την Προφορά.

η΄. Μπορεί τα γραπτά να μένουν για να δηλώσουν τα πιο ωραία πράγματα. Όμως όσα, κατά το πλείστον, λέγον̖ται σήμερα, δεν έχουν καμία απολύτως σχέση με όσα γλωσσικά επισημάνθηκαν και καλλιεργήθηκαν κάποτε, με συνέπεια ο Προφορικός Λόγος να φθίνει διיαρκώς. Και αυτό είναι κάτι που θα έπρεπε εδώ και πολύν καιρό να μας απασχολεί. Γιατί γλώσσα με απαξιωμένο και εγ̖καταλελειμμένο τον Προφορικό Λόγο είναι κατ’ ουσίαν γλώσσα λειψή, αν όχι νεκρή.

θ΄. Φτάσαμε στο σημείο να προφέρουμε καλύτερα τις αγ̖γλικές λέξεις απ’ ό,τι τις ελληνικές, ή τις ελληνικές καλύτερα στην Αγ̖γλική απ’ ό,τι στη γλώσσα μας (π.χ. angel < άγγελος, Αndrew < Αντρέας < άντρας κ.λπ.). Υπάρχει μεγαλύτερη γλωσσική κατάν̖τια από αυτό;

ι΄. Αν̖τί να κάνουμε κάτι για να αναστρέψουμε την κατάσταση, χρησιμοποιούμε τον όρο «φωνολογική πολυμορφία» για να δικαιολογήσουμε την απάθεια ή την απραξία μας για τη φωνολογική σύγχυση-αγνωσία, που επικρατεί στην Πρότυπη Γλώσσα.

Αυτό κι αν είναι κατάν̖τια.

Αυτή τη Γλώσσα κληρονομήσαμε από την Κοτοπούλη και τον Κατράκη, τον Τριαν̖ταφυλλίδη και τον Τσολάκη;...

Αυτή καλλιεργούμε, αυτή διיαφυλάσσουμε;...

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗ:

Όπου:   `   τα ευ̖φωνικά [ŋ] ή [ɱ] πριν από τα δίψηφα σύμφωνα.

             '    η προφορά των φθόγ̖γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

ΟΙ ΕΥ̖ΦΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΗΧΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΑΣ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΚΥΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΤΡΑΓΟΥΔΙΟΥ

 

ΜΑΡΙΝΕΛΛΑ - Η ΚΑΛΛΙΦΩΝΗ ΚΑΙ ΟΡΘΟΦΩΝΗ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΣ

Τίτλος: Άνοιξε πέτρα    

Δίσκος: 45 στροφών (1968)

Συνθέτης: Πλέσσας Μίμης

Στιχουργός: Παπαδόπουλος Λευτέρης

 Απόσπασμα από την κινηματογραφική ταινία:

Γοργόνες και Μάγ̖κες

 

Άνοιξε πέτρα να κλειστώ

ήλιος να μη, ήλιος να μη με βλέπει

Αν̖τί για νύφη πρέπει, ω ω

πρέπει στα μαύρα να ντυθώ

Άνοιξε πέτρα για να μπω

χάνω τον άν̖τρα π’ αγαπώ

Νύχτα κατέβα απ’ τα βουνά

νύχτα μαυρο-, νύχτα μαυροφορούσα

Ο άν̖τρας π’ αγαπούσα, ω ω

τώρα για άλληνε πονά

Νύχτα κατέβα απ’ τα βουνά

μέρα να μη με δει ξανά

Μπάτε κορίτσια στο χορό

γύρισ’ αυτός που καρτερώ

Τίτλος: Άμα δείτε το φεγ̖γάρι

Δίσκος: 45 στροφών (1968)

Συνθέτης: Πλέσσας Μίμης

Στιχουργός: Παπαδόπουλος Λευτέρης

Κι άλλη μέρα πέρασε να σε περιμένω

κι άλλο Σαββατόβραδο έφυγε χαμένο

κι ο καημός με άρπαξε πάλι απ’ τον ώμο

θάμ̖πωσαν τα μάτια μου να κοιτώ στο δρόμο

Άμα δείτε το φεγ̖γάρι να του πείτε να μη βγει

να μη δει τα δάκρυά μου που πλημμύρισαν τη γη

Το σκοτάδι χύμηξε απ’ το παραθύρι

το κρασί σου πάγωσε μέσα στο ποτήρι

φάνηκαν στο πέλαγο κάτι πυροφάνια

πέλαγος ατέλειωτο κι η δική μου ορφάνια

Άμα δείτε το φεγ̖γάρι να του πείτε να μη βγει

να μη δει τα δάκρυά μου που πλημμύρισαν τη γη

Τίτλος: Γιατί φοβάσαι

Άλμπουμ: Μαρινέλλα για πάν̖τα (1975)

Συνθέτης: Βλαβιיανός Στέλιος

Στιχουργός: Πυθαγόρας

Γιατί φοβάσαι τη σιיωπή

είμαι δική σου, στο ‘χω πει

Με τη σιיωπή μου σου μιλώ και σε φιλώ

κύμα τρελό, μες στο γιαλό

Παρ’ το φεγ̖γάρι και καν’ το [= κανיτο] βέρα μου

φίλε μου, άν̖τρα και αγέρα μου

Παρ’ τη ζωή μου απόψε να την πιεις [= τημ̖πγεις]

σταγόνα από κρασί, όλος ο κόσμος είσαι εσύ

 

Γιατί γλυκό παιδί μου κλαις

τα δειλινά τις Κυριακές

Εγώ σε κάθε προσευχή κάνω ευχή

να ‘σαι το τέλος μου κι η αρχή

Παρ’ το φεγ̖γάρι και καν’ το [= κανיτο] βέρα μου

φίλε μου, άν̖τρα και αγέρα μου

Παρ’ τη ζωή μου απόψε να την πιεις [= τημ̖πγεις]

σταγόνα από κρασί, όλος ο κόσμος είσαι εσύ (δις)

Τίτλος: Για σένανε μπορώ

Άλμπουμ: Μαρινέλλα (1981)

Συνθέτης: Αν̖τώνης Στεφανίδης

Στιχουργός: Σώτιיα Τσώτου

Για σένανε μπορώ να βγω να ζητιανέψω

κάθε ντροπή ν’ αν̖τέξω, για σένανε μπορώ

Για σένανε μπορώ να βγω γυμνή στους δρόμους

αν̖τίθετα στους νόμους και κάθε ιερό

Για σένανε μπορώ τις φλέβες μου να σκίσω

το αίμα μου ν’ αφήσω να τρέξει σαν νερό

Για σένανε μπορώ πατρίδα να προδώσω

Χριστέ ντρέπομαι τόσο και όμως το μπορώ

Για σένανε μπορώ φονιά να προσκυνήσω

λεπρό να τον φιλήσω, για σένανε μπορώ

Για σένανε μπορώ στον Άδη να κατέβω

και σέρνον̖τας ν’ ανέβω, το πιο ψηλό βουνό

Για σένανε μπορώ στ’ απόσπασμα να πάω

και να χαμογελάω σαν να ‘τανε γιορτή

Ν’ αφήσω σαν νερό το αίμα μου να τρέξει

χωρίς να πω μια λέξη, ούτε όχι ούτε γιατί

Για σένανε μπορώ τις φλέβες μου να σκίσω

το αίμα μου ν’ αφήσω να τρέξει σαν νερό

Για σένανε μπορώ πατρίδα να προδώσω

Χριστέ ντρέπομαι τόσο και όμως το μπορώ

Ερμηνευτές: Μαρινέλλα - Χατζής Κώστας

Τίτλος: Είσαι παν̖τού και πουθενά

Άλμπουμ: Η αγάπη μας (1985)

Συνθέτης: Παπαδημητρίου Αλέξης

Στιχουργός: Σοφού Ρόνη

Έρημος δρόμος ξεκινά

στου χωρισμού την άκρη

ξέρω πως δεν θα ‘ρθεις ξανά

μα δεν κυλά  [= δεγ̖κυλά] το δάκρυ

Όσο η καρδιά σου κι αν ξεχνά

εγώ πεθαίνω ακόμα

εγώ θα ζω στα σκοτεινά

χωρίς ψυχή και σώμα

Ξέρω πως δεν θα ‘ρθεις ξανά

άλλη φορά δεν θα σε δω

όμως για μένα είσ’ εδώ

είσαι παν̖τού και πουθενά (δις)

Είσ’ ένα αγ̖κάθι στην καρδιά [= στηγ̖καρδγιά]

και μια σταγόνα αίμα

μια πίκρα μέσα στην βραδιά

μι’ αλήθεια κι ένα ψέμα

Τα βήματά σου ζων̖τανά

στο χώμα το βρεγμένο

ξέρω πως δεν θα ‘ρθεις ξανά

μα εγώ σε περιμένω

Ξέρω πως δεν θα ‘ρθεις ξανά

άλλη φορά δεν θα σε δω

όμως για μένα είσ’ εδώ

είσαι παν̖τού και πουθενά (τετράκις)

«Η Μαρινέλλα δεν είναι μια τραγουδίστρια καλή ή μέτρια, περίφημη ή σπουδαία. Είναι μια καλλιτέχνις δημιουργός. Έχει όλα τα χαρακτηριστικά αυτού που λέμε Μεγάλος στο είδος του. Ένα από τα χαρακτηριστικά της Μαρινέλλας είναι το πάθος της, ο έρωτας για τη δουλειά που κάνει. Η ανεπανάληπτη προσπάθεια για να φτάσει όσο γίνεται πιο κον̖τά στην τελειότητα, αναδεικνύον̖τας το στίχο, τη μελωδία, με χίλια δυο τεχνάσματα και παιχνίδια ηχητικά της φωνής της, με μια ανεπανάληπτη δεξιότητα στην κίνηση του σώματος και με μια, χωρίς προηγούμενο, μέθεξη μυαλού και ψυχής. Είναι μια πραγματικά ανεπανάληπτη καλλιτέχνιδα στο είδος της». (Μάνος Κατράκης)

«Αν αυτή η γυναίκα διάλεγε να κάνει διיεθνή καριέρα, αρκούσαν δύο εβδομάδες για να μιλάει γι' αυτήν όλος ο κόσμος!». (Φρανκ Σινάτρα)

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗ:

Όπου:   ˆ   το ευ̂φωνικό [ŋ] ή [ɱ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.

             י    η εκφορά των φθόγ̂γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

             γ   η απαλή συνήχηση του [γ].

Οι ευ̖φωνικές συνηχήσεις στα τραγούδια του παλιού ελληνικού κινηματογράφου

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

Τα πνευματικά δικαιώματα των τραγουδιών, όπως και τα βίντεο, ανήκουν στους δημιουργούς τους και η χρήση τους γίνεται, αποκλειστικά, για εκπαιδευτικούς λόγους.

ΟΙ ΕΥ̖ΦΩΝΙΚΕΣ ΣΥΝΗΧΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΑΣ ΔΙἈ ΣΤΟΜΑΤΟΣ, ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΤΡΑΓΩΔΟΥ, ΚΑΤΙΝΑΣ ΠΑΞΙΝΟΥ

ΤΟ ΜΟΙΡΟΛΟΪ ΤΗΣ ΕΚΑΒΗΣ 

Η ΚΑΤΙΝΑ ΠΑΞΙΝΟΥ ΣΤΟΝ ΟΜΩΝΥΜΟ ΡΟΛΟ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

Ηχητικό απόσπασμα: από την Εκάβη του Ευριπίδη

Μετάφραση: Απόστολος Μελαχρινός

Σκηνοθεσία: Αλέξης Μινωτής

(Ιούνιος 1955, Φεστιβάλ Επιδαύρου - Βασιλικό Θέατρο)

«Αλίμονο, αγναν̖τεύω τον εχθρό τού γιου μου του Πολύδωρου,

που μου ‘χε στο σκάφος και στο βλέπος του ο Θρακιώτης…

Έσβησα η μαύρη κι έχασα τον κόσμο (⇒ τοŋg̊όz̥μο = τογ̖κόz̥μο)…

Τ’ όραμα ξεδιάλυνα κι έκρινα την υπνοφαν̖τασιά μου…

Δεν μπόρεσα (⇒ δεɱbόρεσα = δεμ̖πόρεσα) να τον ξορκίσω (⇒

τοŋg̊z̥ορκίσω = τογ̖κz̥ορκίσω) τον ίσκιο με τα μαύρα τα φτερά…».

ΚΡΙΤΙΚΗ Μ. ΚΑΡΑΓΑΤΣΗ - ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ «ΒΡΑΔΥΝΗ»

Απόσπασμα από την κριτική:

«Πρώτη φορά ως σήμερα, άκουσα και κατάλαβα τα πάν̖τα, από την πρώτη ως την τελευταία λέξη. Το κέρδος είναι μέγιστο, γιατί έτσι προεβλήθη εναργώς το κυριότατο στοιχείο της τραγωδίας -ο Λόγος- για να μεταδώσει το δέος στους δεκαπέν̖τε χιλιάδες ανθρώπους που είχαν κατακλύσει το θέατρο της Επιδαύρου.

Η Κατίνα Παξινού στο ρόλο της Εκάβης απέδειξε ακόμα μια φορά ότι είναι πολύ μεγάλη ηθοποιός. Της είμαι ευγνώμων για τη συγ̖κλονιστική συγ̖κίνηση που μου χάρισε. Για αν̖τιχάρισμα, ας μου επιτρέψει να της φιλήσω το χέρι». (Μ. Καραγάτσης)   

«Η Κατίνα Παξινού είναι η ηθοποιός της ψυχής. Ενσάρκωνε τους χαρακτήρες που υποδύον̖ταν από τα βάθη τού είναι της. Δεν υποκρίνον̖ταν, δεν έκανε εξωτερικές μιμήσεις, έπλαθε ολοζών̖τανες ποιητικές μορφές. Με την ίδια όψη, με την ίδια φωνή, με την ίδια ψυχικότητα, με παράφορη πάν̖τα πλαστουργική δύναμη μετουσίωνε τα θεατρικά πρόσωπα, συγχωνεύον̖τάς τα με τη δική της πρωτεϊκή φύση». (Αλέξης Μινωτής)

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗ:

Όπου:   `   τα ευ̖φωνικά [ŋ] ή [ɱ] πριν από τα δίψηφα σύμφωνα.

             '    η προφορά των φθόγ̖γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

            o    η άτονη φώνηση του [ζ].

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

ΧΡΙΣΤΟΣ ΤΣΟΛΑΚΗΣ - Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ ΠΟΥ ΣΦΡΑΓΙΣΕ ΜΕ ΤΟ ΛΟΓΟ ΚΑΙ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΤΗΝ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΑΙΔΕΙΑΣ

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΗ*

(*Πρώην Σχολική Γραμματική Ε΄& ΣΤ΄Δημοτικού Χρ. Τσολάκη)

Λάμ̖πει ο ήλιος στα βουνά, στους κάμ̖πους το φεγ̖γάρι.

Κάλλιο πέν̖τε και στο χέρι, παρά δέκα και καρτέρει.

Από ρόδο βγαίνει αγ̖κάθι και από αγ̖κάθι βγαίνει ρόδο.

                 

ΠΑΝΔΑΙΣΙΑ ΕΥ̖ΦΩΝΙΚΩΝ ΣΥΝΗΧΗΣΕΩΝ

ΑΠΟ ΤΟΝ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟ ΔΑΣΚΑΛΟ

(Τηλεοπτική Συνέν̖τευξη)

ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥ 

ΓΙΑ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ 

«Με τις λέξεις ο ανθρώπινος εγ̖κέφαλος αιχμαλωτίζει το σύμ̖παν. Μέσα στις φόρμες των λέξεων γεννιούν̖ται οι σκέψεις.

Όπως τα ρεύματα των υδάτων κινούν̖ται στην κοίτη του ποταμού και, αν δεν υπάρχει αυτή, σκορπίζουν και χάνον̖ται, έτσι και οι σκέψεις κινούν̖ται στην κοίτη της γλώσσας και χάνον̖ται, όταν χάνεται εκείνη.

Από την ώρα που ο άνθρωπος αποκτά τις λέξεις, η κοίτη της σκέψης του γίνεται λεκτική.

Η σκέψη χωρίς τη γλώσσα είναι βουβή, αλλά και η γλώσσα χωρίς τη σκέψη γίνεται κραυγή.

Με το μικρόκοσμο των λέξεων ελευθερώνεται και φτάνει στο φωναχτό αγέρι της ζωής, ο μέγας κόσμος της ανθρώπινης συνείδησης και του ανθρώπινου μόχθου.

Οι λέξεις, ‘’αυτός ο κόσμος ο μικρός ο μέγας’’ του Ελύτη, είναι αυτές που σηματοδοτούν τα όρια του κόσμου.

Τα όρια του λόγου μου, είπαν, σηματοδοτούν τα όρια του κόσμου μου.

Το παιδί κάνει τη μεγαλύτερη ανακάλυψη της ζωής του, όταν συνειδητοποιεί ότι τα πράγματα έχουν ονόματα».

«Οι γλώσσες ακολουθούν τις κοινωνίες. Όταν χειροτερεύουν οι κοινωνίες, χειροτερεύουν οι έννοιες που διיέπουν τη ζωή, χειροτερεύει και η γλώσσα που τις εκφράζει.

Αυτό όμως δε σημαίνει πως δεν πλουτίζει. Προστίθεν̖ται νέες έννοιες που εκφράζουν την ευτέλεια που μας διיέπει…

Όταν σβήνουν οι γλώσσες, σβήνουν και οι πολιτισμοί.

Ας πάρουμε για παράδειγμα τους τσιγ̖γάνους. Ξέρετε τι ωραία τραγούδια έχουν οι τσιγ̖γάνοι; Τα ήθη, τα έθιμα, οι χοροί τους...

Είναι ένας λαός που έχει έναν σπάνιο λαϊκό πολιτισμό. Ένα παραδοσιακό τραγούδι λέει χαρακτηριστικά: ‘’Γύφτισσα τον εβύζαξε γι’ αυτό έχει φτερά...’’.

Το σχολείο πρέπει να δίνει τις ευκαιρίες σε όλα τα παιδιά να αναπτύξουν τις ικανότητές τους. Αυτό είναι το νόημα και ο σκοπός της Παιδείας.

Σκοπός της Παιδείας είναι να μάθουν οι μαθητές και οι μαθήτριες να δημιουργούν μαζί με τους άλλους και να είναι ευτυχισμένοι μέσα απ’ αυτή τη δημιουργία.

Όμως η δημιουργία αυτή δεν πρέπει να είναι εγωκεν̖τρική, ούτε αυτάρεσκη. Όχι! Πρέπει να είναι προσγειωμένη, να σέβεται και να αξιοποιεί την παράδοση του τόπου, την ιστορία του πολιτισμού και τη σοφία της φύσης».

«Πρέπει να ξεπερνάμε τα φύλα και τις φυλές. Να βλέπουμε πάνω απ΄ όλα τον άνθρωπο, να τον αγαπούμε και να τον τιμούμε, είτε αυτός είναι μαύρος είτε είναι λευκός ή κίτρινος...

Αυτός είναι ο σκοπός της Παιδείας. Να συναδελφώσει τους ανθρώπους και να δώσει σε όλους τις ίδιες ευκαιρίες.

Στο σχολείο δεν κάνουμε διיακρίσεις. Είμαστε μια οικογένεια. Έτσι θα πρέπει να είναι όχι μόνο το σχολείο, αλλά και όλος ο πλανήτης.

Ας έχει καθένας τη γλώσσα του, δεν πειράζει, θα βρούμε και μια κοινή γλώσσα να μιλάμε μεταξύ μας και να συνεννοούμαστε. Υπάρχουν γλώσσες και γλώσσες και κάθε ομάδα με τη δική της γλώσσα και πολιτισμό έχει τη δική της ξεχωριστή χάρη». 

«Τον καλό το δάσκαλο θα τον περιέγραφα με μια λέξη: Αγάπη.

Αυτός που αγαπάει τα παιδιά και τη δουλειά του, είναι άριστος δάσκαλος, γιατί κάνει το καθετί για να προσφέρει στα παιδιά.

Αυτός ο δάσκαλος δεν κουράζεται, διיότι τρέφεται με το πνεύμα της θυσίας. Θυσιיάζεται για τα παιδιά, για τη δουλειά του και αυτό που κάνει τον τρέφει ψυχικά, τον μεγαλώνει μέσα του και του δίνει μια ηθική ικανοποίηση.

Στο καρπερό έδαφος της αγάπης πέφτει ο σπόρος της γνώσης και εκεί ριζώνει και φυλλουριάζει και ανθίζει και καρπίζει.

Όταν είσαι μέσα σε ένα σχολείο και έχεις ένα δάσκαλο αυστηρό, τότε οι ψυχούλες των παιδιών σφίγ̖γονται και δεν καρπίζει η γνώση. Όσο σοφός κι αν είναι, ο αυστηρός δάσκαλος δεν μπορεί να μεταδώσει αυτή του τη σοφία.

Ο δάσκαλος πρέπει ακόμα να ανάβει τη σπίθα. Δεν είναι αυτός που θα μεταγ̖γίσει σοφία, γιατί το κεφάλι του παιδιού  δεν είναι δοχείο για να το γεμίσουμε με γνώσεις.

Είναι σαν την εστία στο τζάκι, που περιμένει το σπίρτο για να πάρει φωτιά.

Να λοιπόν τι συνειδητοποίησα με τα χρόνια:

Πως καλός δάσκαλος και δασκάλα είναι αυτός και αυτή που προετοιμάζουν μεθοδικά το σκηνικό της διδασκαλίας και μετά αποτραβιούν̖ται. 

Όμως, δεν αποτραβιούν̖ται γιατί είναι αργόσχολοι. Όχι!! Αποτραβιούν̖ται για να επιτρέψουν να βγουν στη σκηνή για να πρωταγωνιστήσουν, οι μαθητές και οι μαθήτριες.

Γιατί, πρέπει να ξέρουμε ότι αυτοί, οι μαθητές και οι μαθήτριες είναι οι πραγματικοί πρωταγωνιστές της διδασκαλίας.

Οι δάσκαλοι και οι δασκάλες είμαστε οι βοηθοί, οι ενορχηστρωτές της διδασκαλίας.

Να, λοιπόν:

Καλός δάσκαλος και δασκάλα είναι αυτός και αυτή που βοηθούν τους μαθητές να βγουν στη σκηνή για να αναδείξουν όλα τους τα ταλέν̖τα και όλες τους τις δημιουργικές ικανότητες.

Και πρέπει να ξέρουμε πως όλα τα παιδιά έχουν και ταλέν̖τα και ικανότητες.

Αυτό μου δίδαξε εν̖τέλει η ζωή και η παιδεία τόσων χρόνων».

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗ:

Όπου:   `  τα ευ̖φωνικά [ŋ] ή [ɱ] πριν από τα δίψηφα σύμφωνα.

             '   η προφορά των φθόγ̖γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης

Άρης Βαφιάς - MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής