ΕΛΕΝΗ ΧΑΤΖΗΑΡΓΥΡΗ - ΜΙΑ ΚΥΡΙΑ ΤΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ, ΑΛΗΘΙΝΗ ΘΕΜΑΤΟΦΥΛΑΚΑΣ ΤΗΣ ΕΥΗΧΗΣ ΓΛΩΣΣΙΚΗΣ ΜΑΣ ΠΑΡΑΔΟΣΗΣ

Ένας ακόμη υπέροχος μονόλογος του κλασικού ρεπερτορίου, που επιλέγω να διδάσκω στις Δραματικές Σχολές, λόγω των πολύ υψηλών τεχνικών απαιτήσεών του και κατ’ επέκταση του οφέλους που αποκομίζει μία σπουδάστρια μελετών̖τας τον, είναι αυτός από το Τρίτο Επεισόδιο της Μήδειας του Ευριπίδη, σε μετάφραση Παν̖τελή Πρεβελάκη.

Ακολουθεί ερμηνευμένος από την αείμνηστη δραματική ηθοποιό, Ελένη Χατζηαργύρη.

 

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ (1976)

ΗΧΗΤΙΚΟ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ

ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ

Σκηνοθεσία: Αλέξης Σολομός

Μήδεια: Ελένη Χατζηαργύρη

Η ΣΥΓ̖ΚΡΟΥΣΗ ΤΗΣ ΜΗΔΕΙΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΙΑΣΟΝΑ

 

Απόδοση των ευ̖φωνικών συνηχήσεων, μετά τις παρεμβάσεις που έγιναν στην αρχική μτφρ. για τις ανάγ̖κες της συγ̖κεκριμένης παράστασης:

Παλιάνθρωπε! — τι η γλώσσα μου δε βρίσκει

χειρότερο να πει στην αναν̖τρία σου, —

ήρθες μπροστά μου, ήρθες εδώ ο εχτρός μου

ο μισητός; Και τόλμη το νομίζεις

ή και παληκαριά, τους δικούς σου πρώτα

να βλάφτεις και κατόπι μες στα μάτια

να τους κοιτάζεις!

Μα καλά ‘καμες κ’ ήρθες·

θ’ αλαφρώσει η ψυχή μου να σ’ τα ψάλει,

και θα καεί η δική σου να τ’ ακούσεις.

Σ’ έσωσα σένα, καθώς ξέρουν όσοι

από τους Έλληνες μαζί σου, στην Αργώ,

μπαρκαριστήκαν.

Και τον όφι, που τ’ ολόχρυσο Δέρας

φύλαγε ακοίμητος, εγώ

τον σκότωσα κ’ έκαμα να λάμψει

για λόγου σου το φως της σωτηρίας.

Κι αφού πατέρα πρόδωσα και σπίτι,

ήρθα στου Πήλιου την Ιωλκό μαζί σου,

με πιο πολλή προθυμία παρά γνώση·

και σκότωσα κατόπι τον Πελία [→ τομ̖πελία]

με τα χέρια των ίδιων των παιδιών [→ τωμ̖παιδγιών] του.

Και για όλα τούτα, εσύ μ’ αρνήθης·

καινούργια κλίνη απόχτησες!

Καπνός ήταν η πίστη σου

στους όρκους! Τι να πω, δεν ξέρω [→ δεγ̖κz̥έρω]·

οι θεοί που μας ορίζαν

δε μας ορίζουν πια; ή καινούργιοι

νόμοι για τους ανθρώπους μπήκαν τώρα;

Ω, χέρι μου δεξί! που κάθε τόσο

μου τόπαιρνες. Και γόνατά μου!

Τι μάταιο βγήκε που ένας τιποτένιος

σας αγ̖κάλιαζε άν̖τρας!

Τώρα για πού να σύρω; Για το σπίτι

το γονικό, που τ’ άφησα, για

ν’ ακλουθήσω εσένα;

Γιατί έτσι με κατάν̖τησες· εκείνοι

που έπρεπε να μ’ αγαπούν να μ’ έχουν άχτι,

κ’ εκείνους που δεν έπρεπε να βλάψω,

εχτρούς για το χατήρι σου να κάνω.

Ω Δία! Γιατί έχεις δώσει στου ανθρώπου

αβάσταχτα σημάδια να γνωρίζει

το κάλπικο χρυσάφι, κι όταν έχει

να ξεκρίνει τον κάλπη [→ τογ̖κάλπη] μες στους άν̖τρες,

δε βλέπει στο κορμί του ένα σημάδι;

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗ:

Όπου:   `   το ευ̖φωνικό [ŋ] ή [ɱ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.

             γ   η απαλή συνήχηση του μαλακοϋπερωικού συμφώνου, μετά τη συνίζηση της διφθόγ̖γου.

             z̥   η άτονη προφορά του [ζ].

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

ΑΝΝΑ ΣΥΝΟΔΙΝΟΥ - ΜΙΑ ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΗ ΗΘΟΠΟΙΟΣ Η ΟΠΟΙΑ ΕΔΙΝΕ ΙΔΙ'ΑΙΤΕΡΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΣΤΗ ΓΛΩΣΣΑ

Ένας από τους μονολόγους του κλασικού ρεπερτορίου που σκόπιμα επιλέγω και κατεξοχήν διδάσκω στις Δραματικές Σχολές, ερμηνευμένος παρακάτω εξαιρετικά, από τη σπουδαία Άννα Συνοδινού.

Προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, πολλή δουλειά στην ίδια τη γλώσσα. Στο κείμενο και στις ιδιיαιτερότητές του, στον ποιητικό λόγο και στο ρυθμό και φυσικά άρτια τεχνική κατάρτιση. Καλή άρθρωση, επαρκή αναπνοϊκή στήριξη, έν̖ταση και έκταση φωνής, φωνητικές δεξιότητες, σωματικό έλεγχο και τον απόλυτο συν̖τονισμό των παραπάνω, δηλ. ό,τι ακριβώς χρειάζεται ένας ηθοποιός για να υποστηρίξει και να αναδείξει ένα ρόλο, αποτελών̖τας, παράλληλα, μία πολύ καλή άσκηση-σπουδή για το μαθητή.

ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ (1961)

 ΗΛΕΚΤΡΑ - ΣΟΦΟΚΛΗ

Μετάφραση: Ιωάννη Γρυπάρη

Σκηνοθεσία: Τάκη Μουζενίδη

Ηλέκτρα: Άννα Συνοδινού

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

Ο ΘΡΗΝΟΣ ΚΑΙ Η ΕΠΙΚΛΗΣΗ ΤΗΣ ΗΛΕΚΤΡΑΣ ΓΙΑ ΕΚΔΙΚΗΣΗ

Απόδοση των ευ̖φωνικών συνηχήσεων σύμφωνα με την παραπάνω ερμηνεία:

Ω άγιיο φως τ’ ουρανού

και συ αγέρα, που ολόγυρα ζώνεις τη γη,

πόσες μ’ άκουσες, πόσες φορές

να πικρο-θρηνωδώ

κι αιματο-στηθοδέρνομαι

όταν παίρν’ η αυγή να χαράζη!

Κι όσο πια για τις ο-λονυχτίες μου,

ξέρ’ η άθλιά μου η κλίνη, στο σκότεινο

μες αυτό το παλάτι, όσα δάκρυα

για τον άμοιρο χύνω πατέρα μου,

που εκεί κάτω στη χώρα τη βάρβαρη

ο φονιάς δεν τον [→ δεν̖τον] φίλεψε ο Άρης,

μα η κακούργα μου η μάνα κι ο Αίγιστος,

τ’ άξιο ταίρι της, σαν ξυλοκόποι [→ σαγ̖κz̥υλοκόποι]

ένα δέν̖τρο, του σκίσανε

με πελέκι φονικό το κεφάλι,

κι άλλος, έξω από μένα, δε βρέθη κανείς

για να σ’ ε-λεηθή,

που με τέτοιο, πατέρα μου, ελεεινό

κι ανάξιο θάνατο πήγες.

Όμως όχι, ποτέ

δε θα πάψω τους θρήνους μου εγώ

και τα ολόπικρ’ αυτά μοιρολόγια,

όσο που θε να βλέπω τ’ αστέρια τα ολόφεγ̖γα

και το φως της ημέρας αυτό·

και σα μιας αηδόνας, που τ’ άλουβα

έχει χάση παιδιά της, οι βόγ̖γοι μου

μπρος στις πόρτες αυτές του πατέρα μου

θ’ αν̖τηχούν και θα κράζουνε σ’ όλους:

Ω δώματα του Άδη και της Περσεφόνης,

Ω Ερμή τ’ Άλλου κόσμου, ω δέσποιν’ Αρά,

ω εσείς, κόρες θεών σεβαστές Ερινύες,

που επιβλέπετε τους αδικο-σκοτωμένους

κι εκείνους που κρυφά τα κρεβάτια των κλέβουν,

μα ελάτε, βοηθάτε, εκδικήσετε

του πατέρα μου το φόνο

και σε μένα, τ’ αδέρφι μου στείλτε,

γιατί πια δε μπορώ (σύμφωνα με τη μτφρ. αν̖τί του δεν μπορώ)

να υποφέρω μονάχη μου εγώ

του καημού το ανεσήκωτο βάρος.

Αν υπήρχε κάτι που έκανε να ξεχωρίζει αυτή την ηθοποιό και να μνημονεύεται ως μία ολοκληρωμένη καλλιτέχνις ήταν, πέραν του αδιיαμφισβήτητου ήθους της και της λαμ̖περής όσο και απέριττης σκηνικής της παρουσίας, η ιδιיαίτερη βαρύτητα που έδινε στην εκφορά του λόγου και εν γένει στην τεχνική.

Βέβαια είχε θητεύσει δίπλα σε σπουδαίους δασκάλους, όπως ήταν ο Ρον̖τήρης και η Κοτοπούλη, που έδιναν τεράστια σημασία στην Ορθοφωνία, στη μελέτη του Αρχαίου Δράματος και στην άσκηση του ηθοποιού. Με άλλα λόγια είχε λάβει κλασική παιδεία.

Ήταν τα πάν̖τα στην ερμηνευτική της φαρέτρα κεκτημένα και σε απόλυτη ισορροπία, γι’ αυτό κατάφερε να γίνει μία αξεπέραστη ιέρεια της Τέχνης.

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗ:

 Όπου:   `   το ευ̖φωνικό [ŋ] ή [ɱ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.

              '    η εκφορά των φθόγ̖γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

             z̥    η άτονη προφορά του [ζ].                      

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

Ο ΥΠΕΡΟΧΟΣ ΚΥΡΙΟΣ ΜΠΟΥΣΑΡ

ΕΝΑΣ ΕΛΛΗΝΙΣΤΗΣ ΠΟΥ ΠΡΟΦΕΡΕΙ ΤΗ ΓΛΩΣΣΑ ΜΑΣ ΚΑΛΥΤΕΡΑ ΑΠΟ ΠΟΛΛΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ

     «Λέγομαι Ζακ Μπουσάρ. Είμαι Κεμπεκιανός Νεοελληνιστής. Γεννήθηκα σε μια μικρή πόλη, ανάμεσα στο Moνיτρεάλ και το Κεμπέκ, που λέγεται Τρουά Ριβιέρ. Δηλαδή είμαι Τριποταμίτης!

     Από το κολέγιο που ήμουνα μικρός, διיαπίστωσα ότι η Ελληνική είναι η μητρική γλώσσα του Δυτικού Πολιτισμού κι αποφάσισα να αφοσιωθώ στα Ελληνικά. Το Μονיτρεάλ είναι ελληνική πόλη. Δηλαδή μπορείς και ζεις εδώ στα ελληνικά. Θα πας σε εστιατόρια, σε μαγαζιά, στις εκκλησίες… Έχεις εφημερίδες, ραδιיόφωνο, τηλεόραση στα Ελληνικά. Εδώ ίσως είναι η πολιτική του Κεμπέκ, που ενισχύει τις Κοινότητες και ευτυχώς…  ευτυχώς, ζούμε ελληνικά.

     Γνωρίζω πολλούς ομογενείς εδώ στο Moνיτρεάλ. Τώρα έχω κλείσει, εδώ στο Πανεπιστήμιο του Μονיτρεάλ, σαράν̖τα πέν̖τε χρόνια διδασκαλίας, οπότε καταλαβαίνετε έχω περάσει γενιές. Αλλά καμιά φορά, λέω στους γονείς: ‘’Aκούστε, είστε εγ̖κληματίες όταν δε δίνετε τον θησαυρό της Ελληνικής Γλώσσας στα παιδιά σας! Γιατί η γλώσσα, η Ελληνική, είναι η μητρική γλώσσα του Δυτικού Πολιτισμού! Θα είναι χρήσιμη η γνώση της Ελληνικής σε όλες τις επιστήμες, αφού η ορολογία είναι… πηγάζει από τα Ελληνικά’’.

     Αλλά δεν είναι μόνο αυτό: είναι και μια φιλοσοφία ζωής και δεν μπορεί [→ δεμ̖πορεί] να πει κανείς ότι είναι Έλληνας, αν δεν ξέρει [→ δεγ̖κz̥έρει] την Ελληνική! Γιατί θυμόσαστε το ρητό, ας πούμε, του Ισοκράτη: Έλληνες καλούν̖ται οι της παιδεύσεως της ημετέρας μετέχον̖τες! Δηλαδή, εάν δεν ξέρεις [→ δεγ̖κz̥έρεις] Ελληνικά, κάτι ουσιώδες σου λείπει. Και εδώ που τα λέμε, εδώ στο Moνיτρεάλ έχουν περάσει γενιές ξένων, δηλαδή ξένων… ντόπιων· δηλαδή Κεμπεκιωτών, που έχουν πληρώσει πολλά λεφτά για να μάθουν τη γλώσσα. Λοιπόν, όταν την έχεις από την οικογένεια, πρέπει να την κρατήσεις [→ τηγ̖κρατήσεις]. Γιατί είναι η γλώσσα που δε συγ̖κρίνεται με τις άλλες γλώσσες. Ούτε με τ’ Αγ̖γλικά, τα Γαλλικά. Δηλαδή είναι το αγ̖κωνάρι του Πολιτισμού μας! Κι αυτό το έχουν ξεχάσει μερικοί γονείς.

     Όταν είμαι εδώ, προσπαθώ να μεταδώσω στους Έλληνες εδώ, το καλύτερο που προσφέρει η Ελλάδα. Οι ντόπιοι που μαθαίνουν Ελληνικά, είναι άνθρωποι που έχουν ήδη κάνει σπουδές. Πολλές φορές έχουν διπλώματα. Αλλά ξέρουν πολύ καλά τι χρωστάνε, τι χρωστάμε ως άνθρωποι πολιτισμένοι, που ξέρουμε την ιστορία του Πολιτισμού. Ξέρουν ότι η Ελλάδα είναι, όχι το παν, αλλά το επίκεν̖τρο του Πολιτισμού!

     Καμιά φορά, ξέρετε, κάνω ένα μάθημα σε ανθρώπους που μαθαίνουν Γερμανικά, Ισπανικά -και δεν ξέρουν [→ δεγ̖κz̥έρουν] τίποτα για τα Ελληνικά- τους λέω, εάν θέλετε να γνωρίσετε βαθιά τη γλώσσα του Πολιτισμού που μαθαίνετε, πρέπει να μάθετε Ελληνικά, γιατί οι ρίζες, οι σκέψεις, το γιατί — Οι Λατίνοι πήραν τη λέξη ‘’φιλοσοφία’’ και την έκαναν ‘’πhιλοσοπhία’’. Όταν ξέρεις την Ελληνική, αλλά σε όλη την ιστορία της, γράφεις καλύτερα ή Γαλλικά, Αγ̖γλικά, Γερμανικά, γιατί… γιατί ακόμα και η έννοια της Γραμματικής, της Ρητορικής, του γραψίματος είναι από τα Ελληνικά.

     Εύχομαι κάθε καλό στο Hellenic DNA, γιατί μπορείτε να φτάσετε σε ανθρώπους που δεν έχουν καταλάβει ακόμα ότι ο Ελληνικός Πολιτισμός είναι η βάση του σημερινού ανθρώπου! Όχι μόνο της Αρχαίας Ελλάδος και του Αρχαίου Πολιτισμού. Είναι για το μέλλον!»

- ΤΑ ΣΕΒΗ ΜΟΥ, κύριε Μπουσάρ! 

Το ερώτημα είναι τι κάνουμε ΕΜΕΙΣ για τη γλώσσα αυτή και δη για την ΕΚΦΟΡΑ της!...

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗ:

 Όπου:   `   το ευ̖φωνικό [ŋ] ή [ɱ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.

              '    η εκφορά των φθόγ̖γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

             z̥    η άτονη προφορά του [ζ].         

                   έν̖τονοι μαύροι χαρακτήρες, η ορθή προφορά των λέξεων.

                   έν̖τονοι μπλε χαρακτήρες, οι επιπλέον ορθές αποδόσεις.

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

ΟΙ ΔΑΝΕΙΕΣ ΛΕΞΕΙΣ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ ΜΑΣ ΣΤΗΝ ΑΓ̖ΓΛΙΚΗ, ΑΔΙἈΨΕΥΣΤΟΣ ΜΑΡΤΥΡΑΣ ΤΩΝ ΕΥ̖ΦΩΝΙΚΩΝ ΣΥΝΗΧΗΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΗ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ

 

ΓΙΑΤΙ Η ΑΠΟΣΑΦΗΝΙΣΗ ΤΗΣ ΠΡΟΦΟΡΑΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΑ ΕΡΡΙΝΑ ΚΑΙ ΣΤΑ ΑΡΡΙΝΑ ΔΙΨΗΦΑ ΣΥΜΦΩΝΑ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΣΤΕΙ ΑΝΑΓ̖ΚΑΙΑ

Oι λέξεις angel, angioma, clang, dipthong, Εvangelism, falang, gangrene, meningitis, salpingitis, sponge, strangle, syngeneic, syringe, αποτελούν μερικά μόνο λαμ̖πρά παραδείγματα δάνειων λέξεων της γλώσσας μας προς την Αγ̖γλική.

Αφορούν στις άγ̖γελος, αγ̖γείωμα, κλαγ̖γή, δίφθογ̖γος, Ευαγ̖γελισμός, φάλαγ̖γα, γάγ̖γραινα, μηνιγ̖γίτιδα, σαλπιγ̖γίτιδα, σπόγ̖γος, στραγ̖γαλ(-ίζω,-ιστής), συγ̖γενικός, σύριγ̖γα και γράφον̖ται με [ng] και όχι με [g]. 

Δηλ. το δίψηφο σύμφωνο προφέρεται έρρινα [γ̖γ] και όχι ατόφια [γγ].

Το ίδιο συμβαίνει και με τις ankylosis, encauma, encephalogram, encolpion, encomium, encyclopaedia, exoncoma, idiosyncrasy, pancreas, pankration, syncope, syncrisis, με το [n] να αν̖τιστοιχεί στο [γ]. 

Άλλωστε έρρινο είναι το [γ], όπως αναφέρει ο Τζάρτζανος στη Γραμματική του, πριν από άλλο ουρανικό σύμφωνο [γ,κ,χ,ξ].

Δηλ.: αγ̖κύλωση [ŋg], έγ̖καυμα [ŋg], εγ̖κεφαλογράφημα [ŋg], εγ̖κόλπιο [ŋg], εγ̖κώμιο [ŋg], εγ̖κυκλοπαίδεια [ŋg], εξόγ̖κωμα [ŋg], ιδιיοσυγ̖κρασία [ŋg], πάγ̖κρεας [ŋg], παγ̖κράτιο και Παγ̖κράτι [ŋg], συγ̖κοπή [ŋg], σύγ̖κριση [ŋg].

Ομοίως, το [m] του συμ̖πλέγματος [mp] στις λέξεις empathy, empiric, emporium, hippocamp, Olympics, pomp, sympathy, symposium, tympanum, ασχέτως της σημασίας που κάποιες εξ αυτών φέρουν στην Αγ̖γλική, στη γλώσσα μας αφορά την προφορά του έρρινου [μ̖π] και όχι του άρρινου [μπ].

Δηλ.: εμ̖πάθεια [ɱb], εμ̖πειρικός [ɱb], εμ̖πορικό (κέν̖τρο) [ɱb], ιππό-καμ̖πος [ɱb], Ολυμ̖πιακοί (Αγώνες) [ɱb], πομ̖πή [ɱb], συμ̖πάθεια [ɱb], συμ̖πόσιο [ɱb], τύμ̖πανο (ωτός) [ɱb]. 

Διיαφορετικά θα έπρεπε και για τις λέξεις dithyramb, emblem, embryo, iambic, membrane, rhomb, symbol κ.λπ., να πούμε διθύραβος, έβλημα, έβρυο, ιαβικός, μεβράνη, ρόβος,σύβολο και όχι διθύραμβος, έμβλημα, έμβρυο, ιαμβικός, μεμβράνη, ρόμβος, σύμβολο, που ορθώς λέμε.

Για τον ίδιο ακριβώς λόγο στις:

Alexander, Andrew, androgynous, android, andrologist, cylindrical, endocrine, hypochondria, pandemic, pandemonium, rhododendron, scandal, scolopendra, syndesmology, syndicalist, tendon 

όπως και για τις: 

antagonism, Antarctic, antibiotic, anticeptic, antidote, Antigone, antithesis, antonyms, Atlantic, authentic, centre, deontology, eccentric, elephant, entomology, entropy, fantasy, gastroenteritis, gerontic, gigant, mantics, mentor, odontologist, ontology, pantograph, pantomime, pentagon, pentathlon, Pentecost, semantic, stentorian, sycophant, syndrome, syntagmatic, syntax, synteresis κ.λπ. 

η ύπαρξη του [n], όχι μόνον υπενθυμίζει -με τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο- την προφορά του έρρινου [ν̖τ] στη γλώσσα μας, αλλά και την επιβάλλει.

Δηλ.: Αν̖τρέας [ŋd], αν̖τρόγυνο (επομένως και άν̖τρας) [ŋd], χον̖τρός [ŋd], δέν̖τρο [ŋd], σκαν̖ταλιά(ρης) [ŋd], σκολόπεν̖τρα [ŋd], τένον̖τας (άρα και τεν̖τώνω) [ŋd], αν̖ταγωνισμός [ŋd], Αν̖ταρκτική [ŋd], αν̖τιβιיοτικό και αν̖τιβίωση [ŋd], αν̖τισηπτικό [ŋd], αν̖τίδοτο [ŋd], Αν̖τιγόνη [ŋd], αν̖τίθεση [ŋd], αν̖τώνυμα/αν̖τωνυμία [ŋd], Ατλαν̖τικός/άτλαν̖τας [ŋd], αυθεν̖τικός [ŋd], κέν̖τρο/εκיκεν̖τρικός [ŋd], δεον̖τολο-γία [ŋd], ελέφαν̖τας [ŋd], εν̖τομολογία/έν̖τομο [ŋd], εν̖τροπία [ŋd], φαν̖τασία/φαν̖ταστικός [ŋd], γαστρεν̖τερίτιδα [ŋd], γερον̖τικός/γέρον̖τας [ŋd], γίγαν̖τας [ŋd], μαν̖τικές/μάν̖της [ŋd], μέν̖τορας [ŋd], οδον̖τολόγος και οδον̖τογιατρός/δόν̖τι [ŋd], ον̖τολογία και όν̖τως [ŋd], παν̖τογράφος/παν̖τομίμα και πάν̖τα/πάν̖τοτε [ŋd], πεν̖τάγωνο/πέν̖ταθλο/πέν̖τε [ŋd], Πεν̖τηκοστή και πεν̖τήκον̖τα/πενήν̖τα [ŋd], σημαν̖τικός [ŋd], στεν̖τόρεια [ŋd], συκοφάν̖της [ŋd], Σύν̖ταγμα/συν̖ταγματικός [ŋd], σύν̖ταξη και συν̖τάκτης/Συν̖τακτικό [ŋd], συν̖τήρηση [ŋd] κ.ο.κ.

Αλλιώς θα πρέπει και για τις παρακάτω ομόρριζες να πούμε: 

Αλέξαδρος, Aδρέας, αδρείος, αδρισμός/αδρόγυνος/αδροειδές/αδρολόγος, κυλιδρικός, εδοκρινής, υποχοδρία/υποχόδριος, παδημία, παδαιμόνιο, δεδροκομία/δεδρύλλιο, σκάδαλο/σκαδαλώδης, συδεσμολογία, συδικαλιστής, σύδρομο/συδρομή, χόδρος, χοδρική 

αν̖τί των ορθών: 

Αλέξανδρος, Ανδρέας, ανδρείος, ανδρισμός/ανδρόγυνος/ανδροειδές/ανδρολόγος, κυλινδρικός, ενδοκρινής, υποχονδρία/υποχόνδριος, πανδημία, πανδαιμόνιο, δενδροκομία/δενδρύλλιο, σκάνδαλο/σκανδαλώδης, συνδεσμολογία, συνδικαλιστής, σύνδρομο/συνδρομή, χόνδρος, χονδρική 

που όλοι μας λέμε.

Επομένως δεν τίθεται απλώς ζήτημα όσον αφορά τη μουσικότητα της γλώσσας μας· δηλ. κατά πόσον η παράλειψη των ευ̖φωνικών συνηχήσεων των [μ], [ν] επηρεάζει την πλαστικότητά της, αλλά ότι πρώτιστα βάλλεται η ετυμολογική και σημασιολογική της δομή και αξία, αφού τα προαναφερθέν̖τα παραδείγματα αν̖τιστοιχούν μόλις σε ένα ελάχιστο μέρος ενός πολύ μεγάλου πλήθους λέξεων της Ελληνικής, οι οποίες αποδίδον̖ται αναλόγως.

Αλήθεια, πώς θα μας φαινόταν, εάν οι Άγ̖γλοι φωνούσαν τις παρακάτω λέξεις αφαιρών̖τας τα αν̖τίστοιχα [m] και [n].

Εάν λ.χ. αν̖τί των:

anger, English, longer, singer, embody, number, member, timber, blond, girlfriend, offend, understand 

πρόφεραν: 

ager, Eglish, loger, siger, ebody, nuber, meber, tiber, blod, girlfried, offed, uderstad.

Το πόσο συνυφασμένοι είναι, δυστυχώς, στην εποχή μας οι ήχοι των [g], [b] και [d] με τα δίψηφα [γγ/γκ], [μπ], [ντ], αποδεικνύεται και από την απόδοση των ξένων λέξεων στη γλώσσα μας.

π.χ.: αγκαζέ [g] αν̖τί του ορθού αγ̖καζέ [ŋg], μάγκο [g] αν̖τί του ορθού μάγ̖κο [ŋg], αμπαλάζ [b] αν̖τί του ορθού αμ̖παλάζ [ɱb], κομπιούτερ [b] αν̖τί του ορθού κομיπιούτερ [ɱp], ραντεβού [d] αν̖τί του ορθού ραν̖τεβού [ŋd], αβαντάζ [d] αν̖τί του ορθού αβανיτάζ [ŋt] κ.ο.κ.

Aυτός είναι ο λόγος που θεωρώ επιβεβλημένη, όσο ποτέ άλλοτε, την άμεση αποσαφήνιση των έρρινων από τα άρρινα δίψηφα σύμφωνα στο γραπτό λόγο.

Γιατί σε λίγον καιρό, η πλειοψηφία των Ελλήνων θα έχει οδηγηθεί όχι απλώς σε μία κακόφωνη, αλλά και ψευδή εκφορά της Κοινής μας Γλώσσας.

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗ:

 Όπου:   `   το ευ̖φωνικό [ŋ] ή [ɱ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.

               '   η εκφορά των φθόγ̖γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής

ΠΕΡΙ ΓΛΩΣΣΑΣ ΚΑΙ ΕΘΝΙΚΟΥ ΥΜΝΟΥ

Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΠΛΗΡΩΝΕΙ ΤΗΝ ΑΓΝΟΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΚΗΔΙΑ ΤΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ

ΑΚΡΟΠΟΛΗ - 25 ΜΑΡΤΙΟΥ 2021

Παρόλο που ζητήθηκε η γνώμη μου, αμφιταλαν̖τευόμουν τις τελευταίες μέρες εν̖τόνως, εάν θα έπρεπε να τοποθετηθώ δημόσια για ένα θέμα τόσο λεπτό και σίγουρα όχι ευχάριστο και να αξιολογήσω την ερμηνεία μιας γνωστής, στον απόδημο Ελληνισμό της Βορείου Αμερικής, καλλιτέχνιδος· κάτι το οποίο προσπαθώ, σε τέτοιες ιδιיάζουσες περιπτώσεις, να αποφεύγω να κάνω. Ωστόσο δεν μπορώ να αγνοήσω ένα τόσο σπουδαίο συμβάν, όπως αυτό της απόδοσης του Εθνικού Ύμνου, που έλαβε μέρος το πρωί της 25ης Μαρτίου, στον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης και του οποίου, όπως όλοι μας άλλωστε, υπήρξα αυτήκοος. Κατόπιν ώριμης σκέψης αποφάσισα να τοποθετηθώ, αφού το οφείλω πρώτιστα στον εαυτό μου και σε όσα χρόνια τώρα πρεσβεύω μέσα από τις διδασκαλίες και τα δύο συγ̖γράμματά μου για την Προφορά, αλλά και απέναν̖τι στην Επιστήμη μου και στους μαθητές μου.

Καταρχάς, η δήλωση της κυρίας Ελένης Καραΐνδρου με βρίσκει απολύτως σύμφωνο, σχετικά με την ομολογουμένως ατυχή επιλογή της κυρίας Αναστασίας Ζαννή για την απόδοση του Εθνικού Ύμνου, πολλώ δε μάλλον, όταν αυτή η επιλογή δεν αφορά έναν απλό εορτασμό, αλλά αυτόν της συμ̖πλήρωσης των διיακοσίων χρόνων από την Παλιγ̖γενεσία του Έθνους. Εκ του αποτελέσματος δε, αποδεικνύεται πως η συγ̖κεκριμένη ανάθεση δεν ήταν η ενδεδειγμένη. Πώς να ήταν άλλωστε, αφού την απόφαση την πήραν άλλοι και όχι οι καθ’ ύλην αρμόδιοι.

Είναι δυνατόν, ειδικά για ένα τόσο σημαν̖τικό γεγονός, το ΓΕΕΘΑ ή η Πολιτεία να γνωρίζουν καλύτερα από τους ανθρώπους της Τέχνης, δηλ. του Θεάτρου, της Μουσικής και της Λυρικής Σκηνής; Γιατί δε ζητήθηκε η γνώμη τους; Υπάρχουν καταλληλότεροι από αυτούς να εκφέρουν άποψη, των οποίων, τόσο η γνώση όσο και η κρίση φέρει βαρύνουσα σημασία; Αλήθεια, η γνώμη της κυρίας Καραΐνδρου εζητήθη; Και εάν ναι, ελήφθη σοβαρά υπόψιν;

Θα προσπεράσω τις τεχνικές αδυναμίες -σε μία ερμηνεία χωρίς την ανάλογη, για την περίσταση, αισθαν̖τικότητα- που αφορούσαν στην τονικότητα, στο ρυθμό, στη μελωδία, όπως και το βιμπράτο, τη σιελόρροια, τους υπερτονισμούς κάποιων φθόγ̖γων ή τις ηχηρές εισπνοές, που προφανώς οφείλον̖ται στη μυική έν̖ταση, η οποία επηρέασε εν γένει τη διיαχείριση της αναπνοής και κατ’ επέκταση το ποιόν και τη στήριξη του ήχου (οι συνάδελφοι της Ορθοφωνίας και της Φωνητικής κατανοούν τι εννοώ) και θα εστιάσω στο εάν η ερμηνεύτρια έχει παρακολουθήσει ποτέ μαθήματα Ορθοφωνίας. Εάν έχει όν̖τως παρακολουθήσει, κάτι για το οποίο διיατηρώ έν̖τονες επιφυλάξεις, όφειλε ήδη να γνωρίζει σχετικά με τους Κανόνες Προφοράς της Κοινής Νεοελληνικής Γλώσσας. Άλλωστε η άγνοιά της για αυτούς, δυστυχώς, επιβεβαιώνεται από τη συνέν̖τευξη την οποία παραχώρησε αμέσως μετά στην Κρατική Τηλεόραση.

Όχι κυρία Ζαννή, δε λέμε: [από τηgόψη…], oύτε [τηdρομερή…], ούτε [και σαbρώτα…]. Ειδικά όταν απαγ̖γέλουμε ή τραγουδάμε τον Εθνικό Ύμνο! Τουλάχιστον, μην τα λέτε ΕΣΕΙΣ.

Όπως φυσικά δε λέμε: [είμαι πολύ συgινημένη], [είμαι στηbατρίδα μου], [η εbειρία μου από τηbαρέλαση εκεί], [ήτανε κάτι που πάdα το ζούσαμε όλοι με δάκρυα στα μάτια], [η Ελλάδα συνεχίζει να εbνέει όλο τοgόσμο], [από δγιάφορες χώρες που έχω ταξιδέψει], [και η χώρα μας η Ελλάδα συνεχίζει να εbνέει. Και ενωμένοι όλοι οι Έλληνες σε όλο τοgόσμο. Είναι πολύ σημαdικό], [πάdα η Ελλάδα ήταν στηgαρδιά μου και έβλεπα την αγάπη τωνξένων στο πρόσωπό μας].

Είναι όν̖τως πολύ σημαν̖τικό η Ελλάδα να συνεχίσει να εμ̖πνέει όλο τον κόσμο, αλλά για να γίνει αυτό θα πρέπει ΕΜΕΙΣ πρώτα να σεβόμαστε και να διיαφυλάσσουμε τη γλωσσική μας παράδοση. Δε συμφωνείτε;

Πόσο μάλλον όταν -μέσω της Τέχνης που υπηρετείτε- θεωρείστε Πρέσβειρα της Ελλάδας, της Γλώσσας μας και κατ’ επέκταση του Πολιτισμού μας στο Εξωτερικό.

Αναφερόμαστε στον Εθνικό Ύμνο, όχι σε οποιοδήποτε άσμα· και στη διיακοσιετηρίδα από την επίσημη έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης· όχι σε οποιοδήποτε γεγονός ή σε έναν απλό εορτασμό, όπου τα βλέμματα όλου του κόσμου είναι στραμμένα στη χώρα μας.

Εσείς που έχετε κάνει σπουδές στο τραγούδι και ασχολείστε επαγ̖γελματικά με αυτό, δε γνωρίζετε ότι τα [μ] και [ν] αποτελούν τα κατ’ εξοχήν μουσικά σύμφωνα (αλλιώς ευ̖φωνικά σύμφωνα) και πως όταν δεν ξέρουμε τους στίχους ενός τραγουδιού, επιλέγουμε ένα εξ αυτών (ή το [λ]) για να αποδώσουμε το σκοπό; Ή ότι ένα πολύ βασικό μέρος τής εκγύμνασης της φωνής, είτε αυτό αφορά στο ζέσταμα και στην τοποθέτησή της, είτε στη διיάνοιξη των φωνητικών κέν̖τρων και στις τονικές προσεγ̖γίσεις, γίνεται εν πολλοίς με τον ήχο του [μ];

Δυστυχώς επιβεβαιώνεται για πολλοστή φορά, με τον πλέον δυσάρεστο τρόπο, η παν̖τελής άγνοια και η ακηδία της Πολιτείας, όσον αφορά τη διδασκαλία των Κανόνων Προφοράς της Γλώσσας μας: κανόνες οι οποίοι είναι μείζονος σημασίας, αφού ο άνθρωπος κατά το πλείστον ομιλεί, παρά γράφει. Καμία γλώσσα δεν έχει ουσιיαστική αξία, όταν δεν ομιλείται σωστά. Όταν δηλ. ο προφορικός λόγος δε διδάσκεται, δεν καλλιεργείται και δε διיαφυλάσσεται.

Συνέπεια αυτής της αδιיανόητης και χρόνιας εγ̖κληματικής απάθειας από μέρους της Πολιτείας, είναι η φωνολογική κακοφωνία στην απόδοση του Εθνικού Ύμνου, την οποία, όχι απλώς βιώσαμε ανήμερα της Επετείου των διיακοσίων χρόνων από την επίσημη έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, αλλά δυστυχώς καταγράφηκε και ιστορικά, διיεθνώς, λαμβάνον̖τας ταυτόχρονα -ανά την υφήλιο- την ανάλογη αξία και προβολή.

Από την άγνοια πηγάζουν τα μεγαλύτερα εγ̖κλήματα, έλεγε κάποτε ένας σοφός.

Προσωπικά θα επισημάνω ότι αυτά παθαίνει ένα κράτος, όταν αδιיαφορεί σε θέματα ουσιיαστικής Παιδείας και μείζονος σημασίας, όπως αυτό της Γλώσσας…

ΔΙ'ΕΥΚΡΙΝΙΣΗ:

 Όπου:   `   το ευ̖φωνικό [ŋ] ή [ɱ] πριν από το δίψηφο σύμφωνο.

               '   η εκφορά των φθόγ̖γων χωριστά, χωρίς συνίζηση.

Εδώ ο Εθνικός Ύμνος, με την ανάλυση των ευ̖φωνικών συνηχήσεων, σε απαγ̖γελία Άννας Συνοδινού.

Η Εισήγησή μου για τη χρήση του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς (ΤΣΑΠ)

Σύνοψη του Τονικού Συστήματος Αποσαφήνισης της Προφοράς

Άρης Βαφιάς, MA RCSSD

Καθ. Αγωγής Προφ. Λόγου & Φωνής